7.1.2.1.5.
İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI TAKAS VE SAKLAMA MERKEZLERİ YÖNETMELİĞİ
(19/2/1996
tarihli ve 22559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
üyelerinin Borsa'da gerçekleştirdikleri alım satım işlemlerini ve bu
işlemlerinden doğan taahhütlerini yerine getirmelerinde karşılaşılabilecek
güçlükleri ve gecikmeleri ortadan kaldırmak, bu işlemlerin güvenli ve hatasız
bir şekilde yapılmasını sağlamak, işlemlere verimlilik ve hız kazandırmak üzere
Borsa ile uyumlu olarak çalışacak Takas Merkezi ve Saklama Merkezinin çalışma
esas ve kurallarını belirlemektir.
Yönetimi
Madde 2 - Takas Merkezi ve Saklama Merkezi Borsada kurulu
ilgili Müdürlük bünyesinde görev yapar.
Borsa
Yönetim Kurulu kararı ve yapılacak anlaşma ile bu merkezlerin yönetimleri,
birlikte veya ayrı ayrı Borsa dışında kurulu, münhasıran takas ve saklama
faaliyetlerinde bulunan, bir şirket ve/veya bankaya verilebilir.
Takas Merkezi
Madde 3 - Takas Merkezi, Borsa'da gerçekleştirilen alım satım
işlemlerinden doğan menkul kıymetlerin teslimi ve bedellerinin ödenmesine
ilişkin taahütlere ait takasın yapıldığı
merkezdir. Borsa üyelerinin alım satım işlemlerinden doğan menkul kıymet teslim
etme veya teslim alma taahhütleri ile alım satıma konu olan menkul kıymetler
karşılığındaki ödeme taahhütleri Takas Merkezi aracılığıyla hesaben
sonuçlandırılır.
Borsa
Yönetim Kurulu'nca kapsam dışında tutulanlar hariç, bütün Borsa işlemlerinin
takaslarının Takas Merkezi'nde yapılması zorunludur.
Bu amaçla
Borsa üyeleri, takas hesaplarının bulunduğu ilgili Şirket ve/veya Bankalarda
yalnızca takas işlemlerinin gerektireceği para ve menkul kıymet hareketlerini
sağlamak üzere gerekli hesaplar açarlar. Hesapların açılacağı Şirket ve/veya
Bankalar Borsa Yönetim Kurulu’nca belirlenir.
Takas İşlemleri İçin Teslim ve Ödeme
Madde 4 - Borsa üyeleri satın aldıkları menkul kıymetlerin
bedellerini valörde ilgili Banka
nezdindeki Takas Merkezi hesabına yatırırlar.
Borsa
üyeleri sattıkları menkul kıymetleri takas işleminin tamamlanması amacıyla
Takas Merkezine hesaben teslimle yükümlüdürler.
Takas
Merkezi, menkul kıymet bedellerini Borsa üyelerinin bu Yönetmeliğin 3'ncü
maddesinde belirtilen bankalar nezdindeki cari hesaplarına, menkul kıymetleri
ise Saklama Merkezindeki saklama hesaplarına
virman suretiyle öder.
Takas,
teslim karşılığı ödeme prensibiyle yapılır. Buna göre; satın aldığı kıymetlerin
bedelini ödemeyen üyeye kıymet teslimatı, sattığı kıymetleri teslim etmeyen
üyeye para ödemesi yapılmaz. Kısmi ödeme karşılığında kısmi teslimat; kısmi
teslimat karşılığında kısmi ödeme yapılması kuralları, Borsa Yönetim Kurulunca
belirlenir.
Menkul
kıymet teslimatı ve bedelinin ödenmesinin hangi süreler içerisinde
gerçekleştirileceği Borsa Yönetim Kurulunca kararlaştırılır ve Borsa Bülteninde
ilan edilir.
Takas
Merkezine ve Takas Merkezinden yapılacak tüm ödeme ve teslimat hesaben
gerçekleştirilir.
Netleştirme (Mahsup)
Madde 5 - Aynı valörlü işlemlerin takası, çok taraflı
netleştirme prensibi ile yapılır. Borsa üyeleri aynı valör günü ile bir menkul
kıymeti hem almış hem satmışlarsa alışları ile satışlarını netleştirip, eğer
varsa net farklarını Takas Merkezine teslim ederler. Borsa Yönetimi , mahsup
işlemi yapılmadan takas yükümlülüklerini yerine getirilmesini isteyebilir. Blok
satış ve özel emir işlemlerinin takası, Borsa Başkanının izni ile, netleştirme
dışında tutulabilir.
Temerrüt
Madde 6 - Taahhütlerinin gerektirdiği ödeme veya menkul kıymet
teslimatlarını Borsa Yönetim Kurulu’nca tespit ve ilan edilen süreler zarfında
gerçekleştirmeyen Borsa üyesi, herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüde
düşmüş sayılır. Bu durumda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği ile
piyasa Yönetmeliklerinin ilgili hükümleri uygulanır.
Saklama Merkezi
Madde 7 - Borsada işlem gören menkul kıymetlerin alım satımı ve
takasını güvenli ve hızlı bir şekilde sonuçlandırmak amacıyla Borsa bünyesinde
bir Saklama Merkezi oluşturulabilir. Saklama Merkezine teslim edilecek menkul
kıymetlerin veya bunları temsil eden belgelerin yıpranmamış, iptal edilmemiş,
yargı mercilerince üzerlerine tedbir konmamış, anapara ödeme süresi geçmemiş,
eksik ve sahte olmaması gerekir. Bu nitelikteki menkul kıymetlerin
değiştirilmesinde Borsa (Saklama Merkezi) sorumlu tutulamaz. Bu şekilde
kurulacak Saklama Merkezinin kuruluş, görev ve yetkileri ile çalışma esasları
Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir. Bu merkezin yönetimi, Takas Merkezi ile
birlikte veya ayrı ayrı Borsa dışında kurulu, münhasıran takas ve saklama
faaliyeterinde bulunan bir Şirket ve/veya Bankaya verilebilir.
Teslim
sırasında menkul kıymetin üzerinde, vadesi gelmiş ve tahakkuk etmiş faiz,
temettü ve benzeri kuponlar bulunmaz, bulunduğu takdirde bunlar satıcıya iade
edilir. Menkul kıymetin satıldığı döneme ait cari gelirlerle ilgili olanlar
dahil olmak üzere gelecek dönemlere ait kuponların tam olması şarttır. Menkul
kıymetten daha önce vadesi gelmediği halde kesilmiş kuponlar varsa, bunların
menkul kıymetin gövdesine, değerini yitirmeyecek şekilde eklenmesi gerekir.
Taraflar
arasında menkul kıymetin niteliği hakkındaki anlaşmazlıklar Borsa Yönetimine
intikal ettirilir. Yönetim Kurulunun vereceği karar kesindir. Karar konusu
menkul kıymetin niteliğindeki eksiklik nedeniyle uğranılan zarar ilgili üye
tarafından tazmin edilir.
Takas ve Saklama Ücretleri
Madde 8 - İlgili mevzuat uyarınca, takas ve saklama hizmetleri
karşılığında alınacak ücret tarifeleri
Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun onayı ile
yürürlüğe girer. Takas hizmetlerinin bir banka veya kuruluşa yaptırılması
halinde alınacak ücretin bir bölümü Borsa Yönetim Kurulu kararı ile bu banka
veya kuruluşa aktarılabilir.
Menkul Kıymetlerin Sigortalanması
Madde 9 - Saklama Merkezinde muhafaza edilen tüm menkul
kıymetlerin sigorta ettirilmesi zorunludur.
Yürürlük
Madde 10 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 11 - Bu
Yönetmeliği İMKB Başkanı yürütür.