7.1.2.
MENKUL KIYMETLER BORSALARI İLE İLGİLİ ÖZEL DÜZENLEMELER
7.1.2.1. İSTANBUL
MENKUL KIYMETLER BORSASI İLE İLGİLİ ÖZEL DÜZENLEMELER
7.1.2.1.1. İSTANBUL
MENKUL KIYMETLER BORSASI YÖNETMELİĞİ
(19/2/1996 tarihli ve
22559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
Yönetmelik
değişikliklerine ilişkin liste:
1- (26/1/1997
tarihli ve 22889 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliği’nin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Yönetmelik”
yayımlanmıştır.)
2- (9/2/2001 tarihli
ve 24313 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
3- (19/7/2001
tarihli ve 24467 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
4- (6/1/2002
tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinin 40 ve 41’inci Maddelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
5- (15/6/2002
tarihli ve 24786 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
6- (11/1/2005
tarihli ve 25697 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
yayımlanmıştır.)
7- (14/7/2005
tarihli ve 25875 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”
yayımlanmıştır.)
8- (19/10/2006
tarihli ve 26324 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
9- (8/8/2008 tarihli
ve 26961 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
10- (18/8/2009 tarihli
ve 27323 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
11- (16/2/2010 tarihli
ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliğinde
Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanmıştır.)
Yürürlükten Kaldırılan
Yönetmelikler:
(18/12/1985 tarihli ve
18962 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliği” ve bu Yönetmeliğin bazı maddelerini değiştiren veya ek maddeler
getiren;
22/10/1987 tarihli ve
19612 sayılı,16/11/1988 tarihli ve 19991 sayılı,19/8/1989 tarihli ve 20257
sayılı, 20/12/1989 tarihli ve 20378 sayılı, 18/8/1990 tarihli ve 20609 sayılı,
20/6/1991 tarihli ve 20907 sayılı,13/2/1994 tarihli ve 21848 sayılı Resmi
Gazete'lerde yayımlanan Yönetmelikler,
19/2/1996 tarihli ve
22559 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve aşağıda metni yer alan “İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği “ ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
İSTANBUL MENKUL
KIYMETLER BORSASI YÖNETMELİĞİ
(Bakanlar Kurulunun 2/10/1984
tarihli, 84/8581 sayılı kararı ile yürürlüğe konulan Menkul Kıymetler
Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmeliğin 58 inci maddesi
çerçevesinde İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetim Kurulu tarafından
hazırlanıp, aynı Yönetmeliğin 15 inci maddesinin 2 nci fıkrasının (a) bendine
göre anılan Borsanın 28/9/1994 ve 27/12/1995 tarihlerinde yapılan Olağanüstü
Genel Kurullarında karara bağlanan ekli “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliği”nin değiştirilerek yürürlüğe konulması, 91 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 11 inci maddesine
istinaden Sermaye Piyasası Kurulunun 8/2/1996
tarih ve 9/167 sayılı kararı ile uygun görülmüştür.)
BİRİNCİ BÖLÜM
GENEL HÜKÜMLER
Amaç
Madde 1- Menkul Kıymetler
Borsaları Hakkında 91 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11 inci maddesine
dayanılarak çıkarılan bu Yönetmeliğin amacı, Devlet Bakanlığı ve Başbakan
Yardımcılığı'nın 19 Ekim 1984 tarihli onayıyla kurulması kararlaştırılan
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasının kuruluş ve çalışma esas ve kurallarını
belirlemektir.
Uygulama Esasları
Madde 2 – 91 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname ve bu Kararnameye göre Sermaye Piyasası Kurulu tarafından
hazırlanıp Bakanlar Kurulu'nun 84/8581 sayılı kararıyla 6 Ekim 1984 gün ve
18537 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuş olan "Menkul
Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik"
hükümleri bu yönetmelik bakımından üst düzenleme kuralları olup, uygulamada ve
yorumda anılan hükümler esas alınır.
Bu Yönetmelikle üst
mevzuat arasındaki uyum, menkul kıymetler borsaları için izleme ve denetim
organı olan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından sağlanır.
Kısaltmalar
Madde 3- Bu Yönetmelikte geçen
kısaltmaların anlamları aşağıda gösterilmiştir :
a) KHK : 91
sayılı Kanun Hükmünde Kararname
b) Genel Yönetmelik : 6
Ekim 1984 gün ve 18537 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış
bulunan "Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş
ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik"
c) Bakan ve Bakanlık : Sermaye
Piyasası Kurulunun ilgili olduğu Bakan ve Ba- kanlık
d) SPK : Sermaye
Piyasası Kurulu
e) Borsa (İMKB) : İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası
f) Yönetim Kurulu : İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası Yönetim Kurulu
g)
Başkan : İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanı
Borsanın Organları,
Komiteleri ve Teşkilatı
Madde 4 - İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası, Genel Kurul, Yönetim ve Denetleme Kurulu ile Komiteler ve
Borsa Başkanı ile Borsa Başkanına bağlı Başkanlık teşkilatından oluşur.
Borsa Genel Kurulu,
Borsa üyelerinden meydana gelir ve Borsanın üst karar organıdır.
Yönetim Kurulu, Genel
Kurul tarafından seçilen 4 üye ile müşterek karanameyle atanan bir Borsa
Başkanından oluşur. Borsa Başkanı, aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanıdır.
Borsanın organları ve
teşkilatına ilişkin görev, yetki ve kuruluş tanımları ile çalışma esasları,
İMKB Teşkilat Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliğinde belirtilir.
Borsanın Çalışma
Zamanı ve Seans
Madde 5 - Borsa resmi çalışma
günlerinde faaliyette bulunur. Çalışma gün ve saatleri Yönetim Kurulunca
belirlenir.
Bir menkul kıymetin
ilgili olduğu piyasa ve pazarlarda, Borsa yetkilisi tarafından verilecek bir
işaretle işlemlerinin başlatıldığı an ile yine Borsa yetkilisi tarafından
verilecek başka bir işaretle işlemlerinin bitirildiği an arasında geçen süre
seans olarak adlandırılır. Aynı pazarda işlem gören tüm menkul kıymetlerin
seansı aynı anda başlar ve biter.
İKİNCİ BÖLÜM
BORSA ÜYELİĞİ İLE
İLGİLİ ESASLAR
Borsa Üyeleri, Üyeliğe Başvuru ve Üyeliğe
Kabul
Madde 6 - Borsaya, Sermaye
Piyasası Kurulu tarafından aracılık faaliyetinde bulunmak üzere yetki belgesi
verilmiş olan aracı kuruluşlar (aracı kurumlar ve bankalar) üye olabilir.
Borsada kurulan pazar
ve piyasalarda işlem yapacak aracı kuruluşların Borsadan Borsa Üyelik Belgesi
almaları zorunludur.
Aracı kuruluşlar Borsa
üyeliği için Yönetim Kurulunundan izin almak üzere, Borsada işlem yapacağı
pazar ve piyasaların belirtildiği ve bunlara ilişkin olarak SPK’dan aldıkları
yetki belgelirinin noterden tasdikli birer sureti ile bu Yönetmelikte öngörülen
şart ve niteliklerin yerine getirildiğini belgeleyen evrakın eklendiği bir
dilekçe ile Borsaya başvururlar.
Borsaya sunulacak
bilgi ve belgelerin aracı kuruluşu temsile yetkili olan kişilerin imzalarını
taşıması ve bu Yönetmelikte öngörülen üyelik şartlarını tevsik etmesi
bakımından eksiksiz olması şarttır.
Borsanın yapacağı
incelemeler sonucunda, Yönetim Kurulu bu Yönetmelik ile bu Yönetmeliğe
dayanılarak çıkarılan Yönetmeliklerde öngörülen personel, teminat, sigorta,
giriş aidatı ile işlem yapılacak piyasalar için gerekli teknolojik donanımın
sağlanmış olduğunun tespiti halinde aracı kuruluş üyeliğe kabul eder.
Üyeler, Yönetim
Kurulundan izin almak suretiyle Borsada kurulan pazar ve piyasaların her biri
için ilgili Yönetmeliklerinde belirlenen esaslar çerçevesinde işlem
yapabilirler.
Herhangi bir pazar ya
da piyasada işlem yapma konusunda Borsadan izin almış olanlar, sonradan diğer
pazar ve piyasalarda da faaliyette bulunmak istedikleri takdirde veya işlemleri
geçici olarak durdurulanlar yeniden faaliyette bulunabilmek için üçüncü fıkrada
belirtilen belgelerden ilgili olanlarının ekli olduğu bir dilekçe ile Borsaya
başvururlar.
Borsa Üyelik Belgesi
Madde 7 - Borsaya üyelik
başvurusu Yönetim Kurulunca kabul edilen üyelere Borsa Üyelik Belgesi verilir.
Borsa Üyelik Belgesinde üyenin hangi pazar ve piyasalarda işlem yapmaya yetkili
olduğu ve Borsaca öngörülen diğer bilgiler yer alır.
Borsa Üyelik Belgesi,
belgenin verildiği tarihi izleyen en geç 15 gün içinde Ticaret Siciline tescil
ettirilerek, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile ülke çapında yayımlanan en az
iki gazete ve Borsa tarafından çıkarılan bültenlerde ilan ettirilir. Bu belgeye
ilişkin her türlü değişiklik ve ilaveler de yanı şekilde tescil ve ilan olunur.
Borsa Üyelik Belgesi olmayanlar ticaret ünvanlarında veya ilan ve reklamlarında
Borsada faaliyette bulundukları intibaını yaratacak hiçbir kelime veya tabiri
kullanamazlar.
Borsa Üyelik
Belgesinin tamamının veya bir ya da daha çok pazar ve piyasadaki faaliyetle
ilgili bölümlerinin iptali halinde keyfiyet, yukarıda ikinci fıkrada belirlenen
şekil ve esaslar dahilinde tescil ve ilan ettirilir. Üyenin bir veya daha çok
pazar ve piyasalardaki faaliyetinin 5 işgününden fazla geçici olarak
durdurulması halinde durum yukarıda ikinci fıkrada belirlenen şekil ve esaslar
dahilinde ilan olunur, ancak ticaret siciline tescil yapılmaz. Bu fıkraya göre
yapılan tescil ve ilan masrafları ilgili üye tarafından karşılanır.
Değişikliklerin Borsaya Bildirilmesi
Madde 8- Borsa üyeleri, üyelik
belgesi aldıktan sonra ortaklarında veya ortaklarının sermaye paylarında,
Yönetim Kurulu üyelerinde, denetçilerinde ve üst yönetim personeli ile imzaya
yetkili personelinde meydana gelen değişiklikler ile her bir piyasa için
çıkarılan Yönetmeliklerde öngörülen konulardaki değişiklikleri meydana geldiği
tarihte derhal Borsaya bildirmek zorundadırlar.
Bankalar sadece Borsa
faaliyetlerine ilişkin birimleriyle ilgili olarak yukarıdaki birinci fıkrada
belirtilen değişiklikleri aynı süre içinde Borsaya bildirmekle yükümlüdürler.
Birinci ve ikinci
fıkrada belirtilen bilgi ve belgelerin Borsaya gönderilme süre ve şekilleri
Yönetim Kurulunca belirlenir.
Üyelerin Yükümlülükleri
Madde 9 - Borsa üyeleri Borsa
Yönetmelikleri ve ilgili mevzuatta yer alan ilke ve kurallara ve özellikle
aşağıda sayılan hususlara uymakla yükümlüdür;
a) Müşterilerine ve
diğer üyelere karşı iyiniyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmak, mevzuata,
Borsa düzen ve disiplinine uygun hareket etmek.
b) Müşterilerine ve
diğer üçüncü şahıslara karşı doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat
altına alan genel ve özel mahiyetteki Borsaca öngörülen sigorta ve diğer
düzenlemelere uymak.
c) Bu Yönetmelik ve
ilgili Yönetmeliklerde öngörülen teminatı yatırmak ve teminat yükseltilmesine
karar verildiğinde veya teminatı eksildiğinde süresi içinde teminatını
tamamlamak.
d) İlgili
Yönetmeliklerde öngörülen üyeliğe giriş ve üyelik yıllık aidatını, borsa payı
ve diğer aidat ve mali yükümlülükleri süresi içinde ödemek.
e) Ortaklık, yönetim
yapısı ve mali durumu ile ilgili olarak önemli sayılabilecek her türlü
değişikliği, bunların vukuu tarihinde derhal Borsaya bildirmek.
f) Borsa işleriyle
ilgili hesap ve işlemlerinin Borsaca incelenmesi halinde bu incelemelere
müsaade etmek, inceleme elemanlarına her türlü kolaylığı göstermek ve yardımda
bulunmak. Borsa yetkililerince istenecek her türlü belge ve bilgileri vermek.
g) Borsa işlemlerine
ilişkin olarak yıllık faaliyet sonuçlarıyla, mali tablolarını ve bağımsız
denetim raporlarının birer örneğini, Yönetmeliklerde ve ilgili mevzuatta
düzenlenen sürelerde Borsaya vermek.
h) Yönetmelikte ve
ilgili mevzuatta öngörülen defter ve kayıtlar ile Yönetim Kurulunca
kararlaştırılacak diğer kayıt ve defterleri tutmak ve belgeleri düzenlemek.
Üyelerin Temsili
Madde 10- Üyeler, noterden
onaylı, kuruluş temsil yetkisini içeren temsil belgeleri düzenleyerek,
kendilerini Borsada temsil edecek olanları, Borsaya bildirirler.
Üye Temsilcileri ve Temsilci Yardımcılarının
Nitelikleri
Madde 11 – (Değişik birinci
fıkra: 15/06/2002 tarihli ve 24786 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik
ile) Borsa üyelerinin temsilci ve yardımcılarının Genel Yönetmeliğin 11 nci
maddesinde aranan şartları sağlama-larının yanısıra bir yükseköğrenim kurumunun
en az dört yıl eğitim veren bir bölümünden mezun olmaları ve Borsaca yapılacak
inceleme sonucu tecrübe, bilgi ve ahlak bakımından yeterli olduklarına kanaat
getirilmesi gerekir. Bu inceleme sonuçlanıncaya kadar veya zorunlu hallerde üye
temsilcisinin işe başlamasına Borsa Başkanınca geçici olarak izin verilebilir.
Üye temsilcilerinin
her bir pazar ve piyasada işlem yapabilmesi için ilgili Yönetmeliklerde
belirlenen özel şartları da taşıması gerekir.
Temsilci
yardımcılarının Yönetmelikte belirlenen nitelikleri taşıyıp taşımadıklarının
tespiti, taşıyanlara temsilci yardımcısı sıfatının verilmesi ve yardımcılıktan
temsilciliğe geçiş usul ve süreleri Yönetim Kurulunca belirlenir.
Temsilci ve
yardımcılarının gerekli nitelikleri taşımadıklarının ya da bu görevi
yapmalarına engel olacak hususların sonradan öğrenilmesi halinde, temsilcilik
veya yardımcılık sıfatları sona erer.
Üye temsilcisi; Borsa
üyesini borsa işlemlerinde ve/veya takas ve saklama işlemlerinde temsil
edebilen ve kendisine temsil ettiği Borsa üyesi adına tebligat yapılabilen imza
yetkisini haiz kişidir.
Temsilci yardımcısı;
üye temsilcisine işlemlerinde yardım eden ve imza yetkisini haiz olmayan
kişidir.
Temsilci ve
yardımcılarının tefrik edilebilmeleri için Yönetim Kurulu gerekli tedbirleri
alır.
Üyeliğe Giriş Aidatı,
Üyelik Teminatı Teminat Türleri(*)
Madde 12 - Aracı kuruluşlar,
Borsaya üye olabileceklerinin kendilerine bildirilmesinden itibaren 1 ay içinde
ve üyelik belgesi verilmesinden önce;
a) Üyeliğe giriş
aidatını,
b) Borsa üyelerine,
Borsaya ve müşterilerine verebilecekleri zararları karşılamak üzere Borsa adına
üyelik teminatı,
c) Faaliyet
gösterecekleri herbir piyasa için ilgili Yönetmeliklerde belirlenen piyasa
teminatlarını,
yatırmak
zorundadırlar.
Yatırılacak
teminatların ve aidatın miktarı Yönetim Kurulunca belirlenir, SPK onayı ile
yürürlüğe girer.
Sözkonusu
yükümlüklerini süresi içinde yerine getirmeyen aracı kuruluşların üyelik
başvuruları işleme koyulmaz.
(Ek
fıkra: 15/6/2002 tarihli ve 24786 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik
ile) Bu
Yönetmeliğin 14 üncü veya 15 inci maddelerine istinaden üyelikten
çıkarılanların tekrar üyeliğe kabul edilmeleri halinde üyelik giriş aidatı
alınmaz.
(Değişik beşinci
fıkra: 16/2/2010 tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik
ile) Yönetim
Kurulu; Borsa üyesinin işlem hacmini, faaliyet türlerini, mali durumunu ve risk
unsurlarını dikkate alarak gerektiğinde, bu ve ilgili Yönetmelikler uyarınca
belirlenmiş olan teminat tutarlarının on katını aşmamak üzere daha yüksek
tutarda teminat yatırılmasını zorunlu kılabilir. Borsa üyeleri Borsa pazar ve
piyasalarındaki aracılık faaliyetlerine ilişkin olarak ortaya çıkan her türlü
borç ve taahhütlerinin karşılanması için Yönetim Kurulunca öngörülen
teminatları süresi içinde yatırmak ve bu hususlarda gerekli önlemleri almakla
yükümlüdürler.
Teminat türleri;
a) Nakit,
b) Vadesiz ve kayıtsız
şartsız ödeme taahhüdünü içeren banka teminat mektubu,
c) Devlet tahvili,
d) Hazine bonosu ve
Yönetim Kurulunca belirlenecek T.C. Merkez Bankasınca serbestçe alım satımı
yapılan yabancı paralardır.
(Ek yedinci fıkra:
16/2/2010 tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Teminatların değerleme
esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.
(Değişik birinci
cümle: 16/2/2010 tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik
ile)(**) Borsa
üyelik belgesi verilmesinden sonra, teminatların
(**) 12
inci maddeye, 16/2/2010 tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile ek yedinci fıkra eklenmiş, mevcut yedinci fıkra sekizinci fıkra
olarak teselsül ettirilmiştir.
yükseltilmesi veya tamamlanması gerektiği
durumlarda, ilave veya eksik teminatını Yönetim Kurulunca belirlenecek süre
içinde tamamlamayan aracı kuruluşun üyeliği sözkonusu yükümlülüğünü
tamamlayıncaya kadar geçici olarak askıya alınır ve üye Borsada işlem yapamaz. Teminatlar T.C. Merkez
Bankası ve şubeleri ile bu bankanın bulunmadığı yerlerde, muhabiri olarak
belirlenmiş bir bankaya yatırılır.
(16/2/2010 tarihli ve
27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile mevcut sekizinci,
dokuzuncu, onuncu ve onbirinci fıkralar yürürlükten kaldırılmıştır.),
Teminatların iadesi
MADDE 12/A– (Ek madde:
16/2/2010
tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile)Bu Yönetmeliğin 14
üncü maddesine istinaden üyelikten ayrılan, 15 inci veya 53 üncü maddesine
istinaden üyelikten çıkarılan veya faaliyetleri geçici olarak durdurulan aracı
kuruluşa, aşağıdaki şartlar değerlendirilerek teminatları Yönetim Kurulu kararı
ile geri verilebilir.
Teminatların iadesi
için, üyeliği sona eren veya faaliyetleri geçici olarak durdurulan aracı
kuruluş aleyhinde, üyeliğin sona erme veya faaliyetlerin geçici olarak
durdurulma tarihinden önceki Borsa işlemlerinden doğan bir uyuşmazlık başvurusunun
ve/veya yargıya intikal etmiş bir ihtilafın olmaması, ayrıca aracı kuruluşun
Borsaya ve Takas Merkezine karşı herhangi bir yükümlülüğünün bulunmaması
gerekir.
Muhteviyatı Borsa
tarafından düzenlenmiş ve bu Yönetmeliğin 7 nci maddesi çerçevesinde aracı
kuruluş tarafından yapılacak ilan ile yargıya intikal etmiş ihtilafların ilgili
mercii derkenarı eklenmek suretiyle ilgililer tarafından en geç 3 ay içerisinde
Borsaya bildirilmesi istenir.
Aracı kuruluş ilanda
belirtilen sürenin sonunda Borsa işleminden doğan bir ihtilaf bulunduğuna veya
bulunmadığına ilişkin noter tasdikli yönetim kurulu kararını da ekleyeceği bir
yazı ile teminatın veya teminat fazlasının iadesini talep edebilir.
Yukarıda yer alan
hükümler çerçevesinde tespit edilen yükümlülük, uyuşmazlık ve/veya yargıya
intikal etmiş ihtilafın varlığı halinde, teminatın bu tutarları yasal faizleri
ve ilgili masrafları dahil aşan kısmı, aksi takdirde tamamı iade edilebilir.
Borsa üyeliği ve
faaliyetleri devam eden ancak faaliyet gösterdiği bir ya da birden fazla pazar
ve piyasadaki yetkisi iptal edilen üyelerin, söz konusu pazar ve piyasadaki
işlemleri için yatırılan teminatların iadesinde de bu madde hükümleri
uygulanır. Ancak bu durumda üçüncü fıkra uyarınca ilan yapılmaz, 3 aylık süre
ilgili mevzuat uyarınca yetki belgesinin iptaline ilişkin yapılan son ilan
tarihinden itibaren hesaplanır.
Borsa üyeliğinin sona
ermesine ilişkin Yönetim Kurulu karar tarihinden itibaren 10 yıl geçmesine
rağmen iadeye ilişkin işlemleri tamamlanmamış teminatlar için aşağıdaki
hükümler uygulanır.
a) İadenin
yapılabilmesi için aracı kuruluş ile ilgili ikinci fıkrada sayılan
yükümlülüklerden herhangi birinin tespit edilmemiş olması gerekir. Bu amaçla
Borsa tarafından üçüncü fıkraya uygun bir ilan yapılır. İlan masrafları yeterli
olduğu takdirde teminatlardan, aksi takdirde Borsa tarafından karşılanır.
b) Teminatlar
öncelikle ilgili aracı kuruluşa, aracı kuruluş tasfiye/iflas halinde ise
tasfiye/iflas idaresine iade edilir. İade edilemeyen teminat mektupları
düzenleyen kuruluşa teslim edilir, bunun mümkün olmaması halinde imhası yoluna
gidilir. Bunlar dışında iade edilemeyen teminatların, iadesini talep hakkı
genel hükümler uyarınca zamanaşımına uğrar ve Borsaya gelir kaydedilir.
SPK tarafından
haklarında tedrici tasfiye kararı verilmiş aracı kurumlara bu madde hükümleri
uyarınca teminat iadesi yapılmaz.”
Zararların Karşılanması
Madde 13 - Borsa üyelerinin
müşterilerine, diğer üyelere veya Borsaya verdikleri belirlenen ve kendileri
tarafından karşılanmayan zararlara karşılık olarak zarar görenlere
hak sahiplerinin yazılı isteği üzerine, Borsa
tarafından yapılacak inceleme sonucuna göre teminattan ödeme yapılmasını,
Yönetim Kurulu sağlar.
Üyelikten Ayrılma
Madde 14 - (Değişik: 9/2/2001
tarihli ve 24313 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Üyelikten ayrılmak
isteyen Borsa üyesi durumu yazılı olarak Borsa'ya bildirmekle yükümlüdür.
Üyelikten Geçici Çıkarma
Madde 15 - Borsa üyeleri bu
Yönetmeliğin 6 ıncı maddesinde üyelik için belirlenen koşulların yitirilmesi
halinde, sözkonusu koşullar sağlanıncaya kadar Yönetim Kurulu kararıyla
üyelikten çıkarılabilirler.
Üyelerce Tutulacak Defter ve Kayıtlar
Madde 16 - Borsa üyelerinin yasal
olarak tutmakla yükümlü oldukları defterlere ek olarak, Borsa Yönetim Kurulunca
kararlaştırılacak diğer defter ve kayıtları tutmak ve belgeleri usulüne uygun
olarak düzenlemek zorundadırlar.
Genel Yönetmeliğin 57
nci maddesinde belirlenen “Borsa İşlemleri Defteri”ne aşağıdaki bilgiler
kaydedilir.
a) Müşterilerden ve
üyeye ait olarak üye tarafından Borsaya intikal ettirilen alım satım istekleri,
b) Borsada gerçekleşen
emirler,
c) Gerçekleşen
emirlere ait bilgiler,
d) Borsa İşlemlerinden
alınan komisyon, gider karşılıkları ve diğer gelirler.
Üyeler yukarıdaki
bilgileri ihtiva edecek Borsa İşlemleri Defterini işin gereğine göre
bölümleyebilirler.
Borsa İşlemleri
Defterine kayıtlar, işlemin gerçekleşmesini izleyen 3 iş günü içinde
kaydedilir. Defter ciltli olabileceği gibi föyvolan şeklinde de olabilir.
Borsaca verilen işlem defterlerinin üye yetkililerince imzalanarak saklanması
halinde ayrıca Borsa İşlemleri Defteri tutulmayabilir.
Bu Yönetmeliğe göre
tutulan defterler müteselsil numaralar taşır ve kullanılmadan önce Borsaya
tasdik ettirilir.
Borsa Binasına Girebilecekler
Madde 17 - Borsaya;
a) Borsa üyeleri ve
temsilcileri,
b) Borsa Yönetimince
belirlenecek sayıda borsa üye temsilcisi ve yardımcıları ile hizmetlileri,
c) Borsa personeli,
Genel Yönetmeliğin 17 nci maddesi gereği Genel Kurula katılma hakkını haiz
olanlar ve Borsayla ilgili diğer kamu görevlileri,
d) Ziyaretçiler
girebilir.
Borsa üye
temsilcileri, yardımcıları ve hizmetlileri üye görevli kartı almak
zorundadırlar. Görevli kartları her çalışma kategorisi için farklı olarak
düzenlenir.
Ziyaretçiler; işlem
salonlarına giremezler, Borsa Yönetimince belirlenen yerlerde Borsa personeli,
üye, temsilcileri, yardımcıları ve hizmetlileri ile görüşebilirler. Ayrıca
Borsa Başkanının belirleyeceği görevliden izin alarak işlem salonlarına
girmeksizin işlemlerin cereyanını izleyebilirler. Ziyaretçilere geçici giriş
kartı verilir.
Borsaya giren herkes,
yakasına görünür şekilde, Borsa Yönetimi tarafından verilen görevli kartını,
giriş kartını veya kimlik belgesini takmak zorundadır.
Borsa Yönetimi, borsa
binasının belli bölümlerine girişi sınırlayabilir.
Borsanın çalışma,
giriş ve çıkış düzeni bir genelgeyle üyelere ve personele duyurulur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MENKUL KIYMETLERİN
BORSA KOTUNA ALINMASI,
BORSADA TEŞEKKÜL
ETTİRİLEN PAZARLAR,
İŞLEM GÖRECEK MENKUL
KIYMETLER VE
İŞLEM TÜRLERİ İLE
İLGİLİ ESASLAR
Menkul Kıymetlerin Borsa Kotuna Alınması ile
İMKB Gelişen İşletmeler Piyasası Listesine Kabul Edilmesi ve Borsada İşlem
Görme Esasları(*)
Madde 18 – (Değişik: 18/8/2009 tarihli ve
27323 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Menkul kıymetlerin
Borsa kotuna alınmasına, kottan çıkarılmasına ve Borsada pazarlarının
açılmasına ve diğer ilgili hususlara ilişkin düzenlemeler İMKB Kotasyon
Yönetmeliğinde belirtilir.
Gelişen İşletmeler Piyasasında işlem görecek
menkul kıymetlerin İMKB Gelişen İşletmeler Piyasası Listesine kabul edilmesine,
çıkarılmasına, Gelişen İşletmeler Piyasasında çeşitli pazarların
oluşturulmasına ve diğer ilgili hususlara ilişkin düzenlemeler İMKB Gelişen
İşletmeler Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.
Borsa bünyesinde faaliyet gösteren piyasaların
koşullarından veya alım-satım sistemlerinin işleyişinden kaynaklanan olağanüstü
durumların ortaya çıkması halinde, Borsa Başkanlığı işlemlerin sürdürülmesi
amacıyla, menkul kıymetlerin ilgili pazar kapsamında belirlenmiş olan işlem
esaslarında geçici olarak değişiklik yapmaya ve bu değişiklikleri uygulamaya
yetkilidir.
Hisse Senetleri İşlemleri
Madde 19 - (Değişik:
18/8/2009 tarihli ve 27323 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsada hisse
senetlerinin işlem göreceği piyasa ile pazarlarda uygulanacak yöntem ve
kurallar İMKB Hisse Senetleri Piyasası Yönetmeliği ile İMKB Gelişen İşletmeler
Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.
Tahvil ve Bono İşlemleri
Madde 20 - Borsada tahvil ve
bonolar ile menkul kıymet niteliğindeki diğer borçlanma araçlarının alım satımı
ile repo-ters repo işlemlerinin yapılacağı piyasa ve pazarlarda uygulanacak
yöntem ve kurallar İMKB Tahvil ve Bono Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.
Menkul Kıymet Vadeli İşlemleri
Madde 21 - Konu ile ilgili yasal
düzenlemeler yapılması halinde, Borsada menkul kıymetlerin vadeli işlemlerinin
yapılacağı piyasa ve pazarlarda uygulanacak yöntem ve kurallar İMKB Vadeli
İşlemler Piyasası Yönetmeliğinde belirtilir.
İşlemlerin Borsa Kaydına Alınması
Madde 22 - Borsada alım satımı
gerçekleştirilen menkul kıymetlerin fiyatları ve işlem miktarları Borsa kaydına
alınır. Değişik piyasalar için işlemlerin kayda alınma koşulları ilgili piyasa
Yönetmeliklerinde belirtilir.
(*)18/8/2009 tarihli ve
27323 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile Madde 18, madde başlığı
ile birlikte değiştirilmiştir.
Emir ve İşlemlerin İptali (*)
Madde 23 - (Değişik: 8/8/2008
tarihli ve 26961 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Aşağıdaki şartların
varlığı halinde, iki veya daha fazla borsa üyesinin başvurusu üzerine ya da
re’sen, üye ve/veya menkul kıymet bazında bekleyen emirler ve/veya gerçekleşen
işlemler belirli bir zaman dilimi içinde veya zaman dilimine bağlı olmaksızın
iptal edilebilir.
a) Bilgisayar
ortamından kaynaklanan hatalar,
b) Üyelerden en az
birinin hatalı emri veya eksper tarafından hatalı emir girişi sonucunda
gerçekleşen işlemler,
c) 24 üncü madde
kapsamında belirtilen ve yapay fiyat ve piyasa oluşturulmasında yasaklanan
hallerin herhangi birinin varolduğunun tespiti,
ç) Üye ve/veya menkul
kıymetlerin işlemlerini durduracak diğer maddi unsurların ortaya çıkması hali.
İptal kararı; birinci
fıkranın (a), (c) ve (ç) bentlerindeki şartların varlığı halinde Borsa Başkanı,
(b) bendindeki şartın varlığı halinde ise ilgili Piyasa Müdürü tarafından
alınabilir.
İptal kararları
verildikleri günü izleyen ilk iş günü çıkan Borsa Bülteni’nde ve Borsa’da ilan
edilir.
Birinci fıkranın (c)
bendinde belirtilen hususların tespiti halinde, ilgili üye veya üyeler hakkında
disiplin kovuşturması yapılır. Konu ile ilgili olarak ortaya çıkacak zarar
ilgili üye veya üyelere tazmin ettirilir.
,
Yapay Fiyat ve Piyasa
Madde 24 - Üyeler yapay piyasa
oluşturmak maksadıyla aşağıda sayılan faaliyetlerde bulunamazlar.
a) Bir menkul kıymette
gerçeği uygun olmayan ve görüntüde aktif bir piyasa izlenimi yaratmak
maksadıyla;
- Menkul kıymetin
sahipliğinde gerçek anlamda değişim yaratmayan bir dizi alım satım yapmak,
- Fiyat ve miktar
bakımından piyasayı yanlış yönlendirecek mahiyette Borsa emri vermek,
b) Bir menkul kıymette
tek başına veya başkaları ile birlikte, diğer üyeleri o menkul kıymeti alıp
satmaya yöneltmek maksadıyla bir dizi işlemle;
- Menkul kıymet için
görünürde aktif bir piyasa olduğu izlenimi yaratmak,
- Menkul kıymetin fiyatında yapay olarak artış
veya düşüşe neden olmak,
() 23 üncü madde başlığı
ile birlikte daha önce, 26/1/1997 tarihli ve 22889 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmiştir.
DİKKAT: Bu sayfa bilinçli olarak boş
bırakılmıştır.
Yönetmelik metni 33 üncü sayfadan
devam etmektedir.
c) Bir menkul kıymetin
fiyatının artması veya azalmasına neden olacak aktif bir piyasanın olduğu veya
olacağı şeklinde gerçek dışı bilgi dolaştırarak veya yayarak o menkul kıymetin
alım veya satımını teşvik etmek,
d) Bir menkul kıymet
ile ilgili olarak, diğer menkul kıymetlerin alım veya satımını teşvik etmek
maksadıyla, bilerek gerçeği aykırı veya yanıltıcı bilgi yaymak,
e) Piyasayı yanıltmak
maksadıyla bir menkul kıymette fiyatı desteklemek, sabitlemek veya stabilize
etmek üzere, dolaylı veya dolaysız olarak, bir veya daha fazla kişi ile
anlaşarak bir dizi alım satım yapmak,
f) Piyasayı yanıltmak
maksadıyla, yanıltıcı veya yanlış izlenim uyandıracak, gerçeğe aykırı sözlü
veya yazılı beyanda, fiil ve davranışlarda bulunmak,
Bir Menkul Kıymete Ait İşlemlerin Geçici
Olarak Durdurulması
Madde 25 - Borsa Başkanı, aşağıda
yazılı durumlardan birinin varlığı halinde , ilgili menkul kıymetin seansını
geçici olarak durdurabilir:
a) Bir menkul kıymete
ya da menkul kıymeti ihraç eden kuruluşa ilişkin, yatırımcıların kararlarını
etkileyecek önemde bilgiler olduğunun ve/veya açıklama yapılacağının
öğrenilmesi ve Borsa Yönetiminin bu bilgilerden Borsa üyelerinin ve
yatırımcıların seans içinde haberdar edilmesini gerekli görmesi,
b) Bir menkul kıymet
için sağlıklı bir piyasa teşekkül etmesini önleyecek şekilde anormal fiyat
ve/veya miktarda alım satım emirlerinin Borsaya intikal etmesi veya diğer
unsurların ortaya çıkması.
Borsa Başkanı, bir
menkul kıymete ait borsa işlemlerini en fazla 7 gün için durdurabilir. 7 günü
aşan süreler için Yönetim Kurulu karar verebilir.
Bir Menkul kıymetin
Borsada işlem görmesinin geçici olarak durdurulması halinde, bu durum
gerekçesiyle birlikte Borsa bülteninde ve Borsada duyurulur.
Borsanın Geçici Kapatılması
Madde 26 - Olağan dışı menfi
gelişmelerin meydana gelmesi halinde, Borsanın üc güne kadar kapatılmasına
Borsa Başkanı yetkilidir.
Borsa Yönetim
Kurulunun talebi üzerine SPK tarafından onbeş güne kadar; SPK’nın talebi
üzerine Bakan tarafından bir aya kadar; geçici olarak kapatılabilir.
Borsanın bir aydan
fazla süre ile geçici olarak kapatılmasına, Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar
Kurulu yetkilidir.
Borsanın kapatılma
nedenleri, kapatılma süreleri ve yeniden açılış tarihlerinin kamuoyuna
duyurulmasına ilişkin esaslarla, Borsada vukubulabilecek ani ve anormal fiyat
dalgalanmalarına müdahale edecek Borsa personeli ve bu müdahalenin esas ve
usulleri Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir.
Borsada Teşekkül Ettirilen Pazarlar ve
Borsada İşlem Zorunluluğu
Madde 27 - a) Borsada Teşekkül
Ettirilen Pazarlar: Borsada kota alınmış menkul kıymetler için Yönetim Kurulu
kararı ile, hisse senedi pazarı, tahvil pazarı ve diğer kıymet pazarları
teşekkül ettirilebilir.
Borsada Yönetim
Kurulunun kararı ile, gerektiğinde kota alınmamış menkul kıymetlerin işlem
göreceği pazarlar da teşekkül ettirilebilir.
Teşekkül ettirilen
pazarlar ve buralarda işlem görecek menkul kıymet türleri Borsa Bülteninde ilan
edilir.
Pazarlar teşekkül
ettirildikleri usule göre kaldırılabilir.
b) Borsada İşlem Görme
Zorunluluğu: Borsada işlem gören menkul kıymetlere ilişkin alım satım
emirlerinin Borsaya getirilmesi esastır. Ancak, Borsanın teklifi üzerine SPK’ca
gerekli düzenlemeler yapılarak Borsa dışında işlem yapılmasına izin verilebilir.
Borsada işlem
yapılmasına herhangi bir istisna getirilmediği takdirde, Borsa üyeleri
müşterileri ve kendi portföyleri için yapacakları işlemlere ilişkin emirleri
Borsaya getirmek zorundadırlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
MÜŞTERİ EMİRLERİ, MENKUL KIYMET BEDELLERİNİN ÖDENMESİ
VE MENKUL KIYMETLERİN TESLİMİ
Müşteri Emirlerinin Veriliş Şekli
Madde 28 - Borsada menkul kıymet
alıp satmak isteyenler bu isteklerini Borsa üyelerine alım veya satım
emirleriyle iletirler. Alım satım emirleri esas olarak yazılı verilir. Ancak
Borsa üyeleri telefon ve benzeri iletişim araçlarıyla ya da sözlü olarak
kendilerine iletilen emirleri de, isterlerse kabul edebilirler. Bu tür emirler,
şekli Borsaca belirlenen ve hazırlanmış ve sıra numarası takip eden listelere,
alınışı sırasında üye veya temsilcileri tarafından kaydedilir ve kaydedildiği
sıra numarası ve kodu o anda müşteriye bildirilir.
Borsa üyelerinin
merkez dışı teşkilatlarına 1 inci fıkradaki şekillerde verilen emirler de üyeye
verilmiş sayılır.
(Değişik üçüncü fıkra:
16/2/2010 tarihli ve 27495 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Üyeler, emirleri
kısmen veya tamamen kabul etmeyebilirler. Ancak, gerekçesiyle birlikte durumu
müşterilerine veya onların temsilcilerine hemen bildirmek zorundadırlar.
Emri veren müşteri,
emrin Borsaya intikal ettirilmesinden önce emri değiştirebilir veya geri
alabilir.
Müşteri Emirlerinde
Bulunacak Bilgiler
Madde 29 - Bir müşteri emrinde en
az aşağıdaki bilgilerin bulunması gerekir:
a) Emrin verildiği
borsa üyesinin adı, soyadı veya unvanı,
b) Emri verenin adı,
soyadı veya unvanı ve adresi,
c) Emrin alım emri mi
satım emri mi olduğu,
d) Satın alınacak veya
satılacak menkul kıymetin cinsi, adedi, varsa nominal değer tutarı,
e) Emrin limitli mi,
yoksa serbest fiyatlı emir olarak mı verildiği,
f) Limitli emirlerde
limit fiyatı,
g) Varsa, emrin
geçerlilik süresi,
h) Emrin verildiği
yer, tarih, saat ve dakika,
i) Emrin, borsa üyesi
tarafından alındıktan sonra ilk seansta mı, yoksa geçerlilik süresi içinde
uygun göreceği bir seansta mı borsaya intikal ettirileceği,
j) Müşteri emir
numarası:
Müşteri emirleri en az
iki nüsha düzenlenir ve bir nüshası emri veren müşteriye verilir.
28 inci maddenin
birinci fıkrasındaki sözlü emir istisnası dışında, yukarıdaki bilgileri
içermeyen müşteri emirleri işleme konulmaz.
Müşteri emirlerinde
fiyat, ilgili piyasa Yönetmeliklerinde belirlenen piyasada işlem yapılabilecek
fiyatlarla verilir.
Müşteri Emirlerinde
Fiyat Belirleme Şekilleri
Madde 30 - Müşteriler, Borsa
üyesine verdikleri emirlerinde alım veya satım fiyatlarını belirleyebilecekleri
gibi fiyat belirleme konusunda üyeyi serbest bırakabilirler.
Müşteri emirlerinde
alım veya satım fiyatları “limitli” ve “serbest fiyatla” olmak üzere iki türlü
belirlenebilir. Bunlar dışında fiyat belirleme şekilleri Yönetim Kurulunun
teklifi ve SPK onayı ile düzenlenebilir.
a) Limitli müşteri
emrinde, emri veren alıcı, işlemin gerçekleşmesi için kabul ettiği en yüksek
fiyat, satıcı ise satmaya razı olduğu en düşük fiyatı belli eder. Bu şekilde
belirtilen fiyatlara “limit fiyatı” denir. Borsada teşekkül eden fiyat, alım
emirlerinde limit fiyatından düşük ya da ona eşit, satım emirlerinde ise limit
fiyatından yüksek ya da eşit ise alım satım Borsada teşekkül eden fiyat
üzerinden yapılır.
b) Müşteri verdiği
emirde fiyatı belirleme konusunda üyeyi serbest bırakmak istediğinde, “serbest
fiyatla” ibaresini taşıyan emri verir. Bu tür emri alan borsa üyesi,
müşterisinin menfaatini gözetmek konusunda gerekli özeni gösterir.
Müşteri Emirlerinde Geçerlilik
Süresi
Madde 31 - Müşteri, emrin
geçerlilik süresini istediği gibi belirleyebilir.
(Değişik ikinci fıkra:
11 Ocak 2005 tarihli ve 25697 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Belirlenen süre içinde
emrin gerçekleşmemesi halinde emir geçerliliğini yitirir.
(Değişik üçüncü fıkra:
11 Ocak 2005 tarihli ve 25697 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Süresi belirlenmemiş
olan emirler seans içerisinde verilmiş ise o seans için, aksi takdirde
takibeden ilk seans için geçerlidir.
Müşterilerin Emir
Borsaya İntikal Ettirilmeden Önceki Yükümlülükleri
Madde 32 - Borsa üyeleri, alım
emri verenlerden kaparo ya da teminat veya satın alınmak istenen menkul kıymet
tutarının tamanının makbuz karşılığında ödenmesini; satım emri verenlerden satmak
istedikleri menkul kıymetlerin ya da bunları temsil eden belgelerin kendilerine
veya temsilcilerine teslim belgesi karşılığında teslimini, müşteri emrini
Borsaya intikal ettirmenin önşartı olarak isteyebilirler.
Kaparo, peşin tahsil
edilen bedel veya teslim alınan menkul kıymetler ya da bunları temsil eden
belgeler, işlem gerçekleşmediği takdirde en geç 1 iş günü içinde müşteriye iade
edilir. İşlem gerçekleştiği takdirde kaparo ve peşin tahsil edilen bedel alış
bedelinden mahsup edilir.
Menkul Kıymet Borsa
İşlemleri Takası
Madde 33 - Menkul kıymetlerin
Borsa işlemlerinden kaynaklanan taahhütlerin yerine getirilme yöntem ve
kuralları İMKB Takas ve Saklama Merkezleri Yönetmeliğinde belirtilir.
Garanti hesabı (*)
Madde 34 – (Değişik: 19/10/2006 tarihli ve
26324 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsa Yönetim Kurulu,
takas işlemlerinde gecikmeleri önlemek amacıyla Borsanın kendi kaynaklarından
garanti hesabı oluşturulmasına karar verebilir. Garanti hesabı Borsada açılan
piyasalar için farklı zamanlarda, farklı esaslar üzerinden oluşturulabilir.
Borsa Yönetim Kurulu hesabın kaynaklarını ve hesaptan kullanım esasları ile
hesabın yönetim esaslarını bir Yönetmelikle belirlemeye yetkilidir.
Üyelerin Alım Satım
Taahhütlerini Yerine Getirmeleri ve Temerrüt
Madde 35 - Borsada menkul
kıymetlerin alım satımı peşin esasına göre Türk Lirası ile yapılır. Peşin
esası, alım satım işlemlerinin Borsada yapıldığı gün itibariyle kesinleşmesi ve
bedelin ödenmesi ile teslimin bu Yönetmelik ve ilgili piyasa Yönetmeliklerinde
öngörülen süre ve tarzda yapılmasını ifade eder. Yönetim kurulu ilgili mevzuat
çerçevesinde dövizle ödemeye ve peşin işlem dışındaki türlerde işlem
yapılmasına karar verebilir.
Menkul kıymetin
satıcısı durumunda olan üyenin yükümlülüğü, satılan menkul kıymetleri veya
onları temsil eden belgeleri veya hesaben teslim talimatlarını Yönetmelikte ve
ilgili piyasa Yönetmeliklerinde belli edilen şartlarla Takas Merkezine teslim
ederek bedellerini tahsil etmek; alıcı durumundaki üyenin yükümlülüğü ise, bu
Yönetmelikteki şartlara uygun olarak satın aldğı menkul kıymetlerin bedellerini
Takas Merkezine ödeyerek, menkul kıymetleri veya onları temsil eden belgeleri
teslim almaktadır.
(Değişik üçüncü fıkra:
19/07/2001 tarihli ve 24467 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Üyelerin kesinleşen
alım satım işlemlerine ait karşılıklı yükümlülükleri, işlemin kesinleşmesini
takip eden ve Yönetim Kurulunca tespit edilen
(*) Madde 34; madde
başlığı ile birlikte 19/10/2006 tarihli ve 26324 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmiştir.
süreler içinde yerine getirilir. Bu süreler
içinde yükümlülüğünü yerine getirmeyen üyeden, temerrüde düştüğü tarihten
itibaren taahhüdünü yerine getirdiği tarihe kadar ve tesliminde temerrüde
düşülen menkul kıymetlerin işlem günlerindeki ağırlıklı ortalama fiyatlarından
hesaplanan toplam Borsa değerleri veya nakit borcu esas alınarak İMKB Repo Ters
Repo Pazarında veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İnterbank Para
Piyasasında oluşan bir gecelik ağırlıklı ortalama faiz oranlarından en yüksek
olanın, her piyasa için Yönetim Kurulunca belirlenerek SPK tarafından onaylanan
katına tekabül eden faiz oranından hesaplanan faiz tutarı tahsil olunur.
Temerrüde düşen üyeye temerrüd halini sona erdirmesi için, Borsa Başkanlığınca
belirlenen bir süre verilir. Bu sürenin sonunda işlem konusu menkul kıymetler,
Borsa tarafından resen aldırılır veya sattırılır. Yönetim Kurulu resen alış ve
satış yöntemlerini, temerrütlerin tahsil ve dağıtım esaslarını belirler.
(Değişik
dördüncü fıkra: 14/07/2005 tarihli ve 25875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile)
Bu suretle yapılan alım veya satımın sonuçları, yerine getirilmeyen alım veya
satıma göre daha olumlu ise, herhangi bir işlem yapılmaz; işlem eskisine göre
daha olumsuz şartlarda yapılmışsa, yükümlülüğünü yerine getirmeyen üye aradaki
farkı Takas Merkezine ödemek zorundadır. İşlem konusu menkul kıymetleri satın
almak veya satmak mümkün olmamışsa ve/veya anapara, değer farkları ve temerrüt
faizi gibi üyenin yükümlülüğünün gerektirdiği ödemeler yapılmamışsa, ödenmesi
gereken para, üyenin Borsaya yatırmış olduğu teminattan Borsaca re’sen
karşılanır. Borsa Yönetim Kurulu tarafından, temerrüde düşen üyeden üçüncü
fıkrada açıklanan temerrüt faizi ile birlikte bu Yönetmeliğin 12’nci maddesinin
beşinci fıkrası çerçevesinde, temerrüt halinin sona erdirilme zamanlarına,
temerrüt tutar ve sayılarına göre farklı oranlarda veya farklı tutarlarda ve
farklı sürelerle ilave teminat yatırması da istenebilir. Menkul kıymet veya
nakit yükümlülüğünün takas süresi içinde yerine getirilmemesi; Borsa, Takas
Merkezi veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasından veya üyenin kendi iradesi
dışında ortaya çıkan teknik veya benzeri diğer nedenlerden kaynaklandığı
takdirde, bu hususların geçerli bilgi ve belgeler ile tespit edilmesi halinde
üyeden temerrüt faizi alınmayacağı gibi ilave teminat yatırması da istenmez.
Depozito
Madde 36 - Borsa Başkanı, gerekli
gördüğü takdirde, alım emirlerinin teklif edilen fiyat üzerinde tutarının,
satım emirlerinde ise satış konusu menkul kıymetlerin bir kısmının veya
tamamının borsaya veya bir bankaya depo edilmesini isteyebilir.
Depo edilen para veya
kıymet, işlemin gerçekleşmemesi halinde, sahibine iade olunur. Gerçekleşmesi
halinde ise:
Alım emirlerinde; depo
edilen para, alımı gerçekleşen kıymetin bedeline mahsup edilir. Kıymet bedeli
depozitodan az olduğu takdirde aradaki fark depozitoyu yatırana geri verilir.
Kıymet bedeli depozitodan fazla olursa aradaki fark alıcı üyeye
tamamlattırılır.
Satım emirlerinde;
satışı gerçekleşen kıymetler alıcı üyeye bedeli tahsil edilerek teslim edilir.
Tahsil edilen bedel satıcı üyeye ödenir. Depo edilen kıymetlerin tamamının
satışı gerçekleşmemiş ise, satışı gerçekleşen kısmı aynı işleme tabi tutulur, kalan kısmı
satıcı üyeye iade edilir. Depo edilen kısım satışı gerçekleşen miktarı
karşılamıyorsa satıcı üyeden farkı tamamlaması istenir.
Üyeler ile Müşteriler
Arasındaki Karşılıklı Yükümlülüklerin Yerine Getirilmesi
Madde 37 - Borsa üyelerine
verilen satım emirleri sürelerinde gerçekleştirilemediği takdirde, satım emri
verenler tarafından teslim edilen menkul kıymetler veya bunları temsil eden
belgeler, durumun kendisine tebliğinden itibaren emri veren tarafından, ilgili
üyeden geri alınabileceği gibi, giderleri emri veren tarafından karşılanmak
suretiyle istediği yere de gerekli tedbirler alınarak gönderilir.
Birinci fıkradaki
şartlarla alım emirleri gerçekleşmediği takdirde, ilgili üye varsa aldığı
kaparoyu derhal emri verene geri verir veya istediği yere gönderir. Para
yatırılırken
emir gerçekleşmediği takdirde paranın
gönderileceği yerler belli edilmişse, durumun kesinleşmesini izleyen ilk iş
gününde alınan kaparo banka veya posta havalesiyle belirlenen yere gönderilir.
Bunun için yapılan giderler müşteriden alınır.
Emrin süresinde
gerçekleştirilememesi durumunda, Yönetim Kurulunca üyenin bir kusurunun tespit
edilmesi halinde, müşterinin uğradığı zarar Yönetim Kurulunca belirlenir ve
ilgili Borsa üyesinden zararının 3 iş günü içinde tazmini yazılı olarak
istenir. Tazmin edilmezse Borsa üyesinin yatırdığı teminattan karşılanır.
Gerçekleşen Satım
Emirlerinin Tasfiyesi
Madde 38 - Üyelerce Borsada
satılan menkul kıymetler veya bunları temsil eden belgeler müşteri tarafından
daha önce teslim edilmişse üye bu menkul kıymetlerin bedeli olarak tahsil
ettiği paradan kurtaj ve diğer giderleri çıkardıktan sonra kalanı alması için
müşterisine, şekli ve muhteviyatı Borsa Yönetimince belirlenen ihbarnameyi
menkul kıymetlerin bedelini tahsil ettiği günü izleyen ilk iş gününde gönderir
veya verir.
Müşterinin alacağı,
başvurusu üzerine derhal kendisine ödenir veya giderleri müşteriye ait olmak
üzere banka veya posta havalesiyle istediği yere gönderilir.
Emir kısmen
gerçekleştiği takdirde, satılmayan menkul kıymetler 37 inci maddenin birinci
fıkrasında belirlenen işleme tabi tutulur.
Menkul kıymet veya
bunu temsil eden belge müşteri tarafından daha önce teslim edilmemişse üyenin
ihbarı üzerine menkul kıymet veya bunu temsil eden belge teslim edilerek bedel
ödenmesi işlemleri yapılır.
Satılan menkul kıymetler
veya bunları temsil eden belgelerde ileride ortaya çıkacak ihtilaflar
dolayısıyla üyeye yüklenen gider veya tazminat için üye müşterisine rücu
edebilir.
Gerçekleşen Alım
Emirlerinin Tasfiyesi
Madde 39 - Borsa üyesi, Borsada
müşterileri için alım emirlerini gerçekleştirdikten sonra, izleyen ilk iş günü
sonuna kadar şekli ve muhteviyatı Borsa Yönetimince belirlenen ihbarnameyi
düzenleyerek müşterisine gönderir. Müşteri ihbarnameyi almasını izleyen ilk iş
günü içinde başvurarak, aralarında yazılı başka türlü herhangi bir anlaşma
olmadığı takdirde, satın aldığı menkul kıymetlerin bedelleriyle kurtaj ücreti
ve giderlerinin tamamını ödemek suretiyle menkul kıymetleri teslim alır. Emrin
verildiği sırada kaparo alınmışsa, kaparo menkul kıymet bedeline ve ilgili
giderlere mahsup edilir.
Emrin kısmen yerine
getirilmesi halinde alınan kaparodan menkul kıymet bedeline mahsup edilmeyen
kısım kalırsa, bu derhal müşteriye elden ödenir veya göstereceği yere giderleri
müşteriye ait olmak üzere, posta veya banka havalesiyle gönderilir.
Müşteri, kendisine
tebliğ edilen ihbarnamede belirtilen sürede satın alınan menkul kıymeti veya
onu temsil eden belgeyi teslim almak için başvurmadığı takdirde, borsa üyesi
ayrıca bir ihbara gerek kalmaksızın sözkonusu menkul kıymetleri kendi potföyüne
satın alabileceği gibi, Borsada da satabilir. Borsada satış halinde menkul
kıymetin Borsada satışından veya satılmamasından doğan zarar, taahhüdünü yerine
getirmeyen müşteriye; bu işlerden doğan kar üyeye aittir. İşlemden zarar
doğmuşsa, varsa müşterinin yatırdığı kaparodan mahsup edilir. Kaparo yetmediği
takdirde müşteriden tahsil edilir.
Borsa üyelerinin
isteği üzerine, Yönetim Kurulu, taahhütlerini yerine getirmemek fiili tekerrür
eden gerçek veya tüzel kişi müşteriler için boykot kararı alabilir. Bu şekilde
boykot edilenlerin Borsa emirlerini hiçbir Borsa üyesi kabul edemez.
Boykot edilen gerçek
ve tüzel kişilerin ad ya da unvanlarını ihtiva eden liste Borsanın ilan koymaya
mahsus yerlerinde ilan edlir ve her boykot kararı bütün üyelere tebliğ edilir.
Kurtaj
Madde
40 - (Değişik: 6.1.2002 tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete.'de yayımlanan
Yönetmelik ile) Borsa üyeleri, aracı olarak müşterilerinden ilgili mevzuat
çerçevesinde belirlenen esaslara göre "Kurtaj" alırlar(*).
Borsa
Ücretlerinin Ödenmesi
Madde 41 - (Değişik:
6.1.2002 tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Üyeler tarafından
Borsaya ödenmesi gereken ücretler ile bunların tahsil süre ve şekilleri Borsa
Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve SPK onayı ile kesinleşir. Borsaya
ödenmesi gereken ücretler her üye için açılacak cari hesaba borç kaydedilir ve
belirlenen sürelerde üyeler tarafından ödenerek tasfiye edilir. Cari hesap
bakiyesini süresinde tasfiye etmeyen üyenin borcu teminatından tahsil edilir(**).
BEŞİNCİ BÖLÜM
UYUŞMAZLIK VE DİSİPLİN
Uyuşmazlıkların Çözümü
Madde 42 - Borsa üyeleri arasında
veya Borsa üyeleri ile müşterileri arasında Borsa işlemlerinden doğan
uyuşmazlıklar, bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar içinde çözümlenir.
() Türkiye Sermaye
Piyasası Aracı Kuruluşlar birliğinin önerisi üzerine Sermaye Piyasası
Kurulunun 25/01/2002 tarih ve 7/95 sayılı Kararı ile onaylanan kurtaj tarifesi
aşağıdaki gibidir.
1) Hisse
senetleri: Aracı kurumların ikincil piyasada gerçekleştirecekleri hisse senedi
alım-satım işlemlerinde müşterilerden tahsil edecekleri aracılık komisyonunun
oranı, vergiler hariç “binde iki” den az olamaz. Ancak, aracı kurumlar söz
konusu işlemlerden ay içinde elde etmiş oldukları toplam komisyon gelirlerinin
en çok %35’ini, ay sonu itibariyle belirleyecekleri müşterilerine komisyon
iadesi adı altında geri ödeyebilirler.
(*) a) 18.8.1997 tarih ve
23084 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 16/8/1997 tarih ve 4306 sayılı Kanunun 26/6/2001
tarih ve 4702 sayılı Kanunla değişik Geçici 1inci maddesi uyarınca; 31/12/2001
tarihine kadar Menkul Kıymetler Borsasında yapılan iş ve işlemler nedeniyle
alınan menkul kıymet kotasyon ve tescil ücretlerinin ve kurtaj ücretlerinden
borsa yönetimine ödenecek borsa paylarının dörtte biri kadar ayrıca
hesaplanacak tutarların, eğitime katkı payı olarak sözkonusu ücret ve
gelirlerle birlikte tahsil edileceği,
b) 26/11/1999
tarih ve 4481 sayılı Kanunun 23/11/2000 tarih ve 4605 sayılı Kanunla değişik 9 uncu
maddesi uyarınca da 31/12/2002 tarihine kadar yukarıda sayılan işlemler ve
kağıtlar için ödenen eğitime katkı payı tutarı kadar ayrıca özel işlem vergisi
ödeneceği, hükme bağlanmıştır.
c) Borsa
Payı tarifesi aşağıda gösterilmiştir.
1) Hisse
senetleri piyasası: Yüzbinde 1,
2) Tahvil
ve bono pazarı:
2.1) İMKB
Repo-ters repo pazarı;
Bir
gecelik: Yüzbinde 0.75,
-Diğer
vadeler: Yüzbinde 4,
2.2) İMKB
kesin alım satım pazarı;
Alım-satım
işlemleri yüzbinde 2,
2.3) Borsa
dışı repo-ters repo işlemleri;
Bir
gecelik işlemler: Yüzbinde 2.925,
Diğer
vade : Yüzbinde 9,
2.4) Borsa
dışı kesin alım – satım işlemleri:
Alım
işlemleri: Yüzbinde 4,5,
Yetki
Madde 43 - Borsaya getirilen
uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, Yönetim Kurulu yetkilidir; bu konuda, Yönetim
Kuruluna Uyuşmazlık Komitesi yardımcı olur.
Yönetim Kurulunun
kararlarına karşı SPK’ya itiraz edilebilir. SPK’nın uyuşmazlıkları çözümlemeye
dair kararları nihaidir. Bu kararlara karşı idari yargı mercilerine
başvurulabilir.
Uyuşmazlıkların Çözüm
Yeri
Madde 44 - Borsa üyeleri arasında
çıkan uyuşmazlıkların Borsada Çözümü zorunludur.
Müşterilerin, Borsa
üyeleri ile olan ihtilafları, başvuruları halinde, Borsada çözümlenir.
Tarafların yargı
mercilerine başvuru hakkı saklıdır.
Taraflarca yargı
yoluna başvurulduğunda, dava sonuçlanıncaya kadar dosya Borsada işlemden
kaldırılır.
Adli yargı yoluna
gidilmesi durumunda, Borsa üyesi durumu öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü
içinde Borsaya bildirmek, nihai kararı da aynı süre içinde ibraz etmekle
yükümlüdür.
Başvuru
Madde 45 - Uyuşmazlık halinde bir
dilekçe ile Borsa Başkanlığına başvurularak uyuşmazlığın idari yoldan
çözümlenmesi istenir.
Şekli Yönetim Kurul
tarfından belirlenen başvuru dilekçesinde; tarafların isim ve adresleri,
uyuşmazlığın konusu, maddi olaylar, hukuki sebepler, ispatlayıcı deliller,
uyuşmazlık müşteri ile üye arasında ise müşteri, emir numarasını veya üye
tarafından kendisine verilen makbuz ile son talebini yazan ve bu konudaki
belgeleri dilekçesine ekler(*).
İnceleme ve Karar
Madde 46 - Borsa Başkanlığı,
uyuşmazlığın çözümüne dair dilekçenin Başkanlığa iletilmesini izleyen en çok 3
iş günü içinde, cevabını vermesi için dilekçe örneğini veya komite raportörlüğü
tarafından hazırlanan talep özetini karşı tarafa tebliğ eder. Cevap için en çok
5 iş günü beklenir. Cevap geldikten veya bu süre geçtikten sonra dosya
incelenmek üzere Uyuşmazlık Komitesine intikal ettirilir veya konunun yeterince
açık olduğu kanaatına varılır ise Başkanlıkça dosyanın ilk Yönetim Kurulunda
görüşülmesi ve karara bağlanması sağlanır.
Yönetim Kurulu
kararının taraflara tebliğini izleyen 10 işgünü içinde Borsa kanalı ile karara
karşı SPK’ya itiraz edilebilir. SPK, itirazlara ait kararını en çok 7 iş günü
içinde verir. SPK’nın kararı nihaidir.
Uyuşmazlık Komitesi ve
Görevleri
Madde 47 - Uyuşmazlık Komitesi,
uyuşmazlıkların incelenmesinde ve sonuçlandırılmasında Yönetim Kuruluna
yardımcı olur.
() 18/8/1997 tarihli ve
23084 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 16/8/1997 tarihli ve 4306 sayılı Kanun’un
GEÇİCİ 1 inci maddesi uyarınca 1/9/1997 – 31/12/2000 tarihleri arasında,
İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında yapılan iş ve işlemler nedeniyle alınan
menkul kıymet kotasyon ve tescil ücretlerinin ve kurtaj ücretlerinden borsa
yönetimine ödenecek borsa paylarının dörtte biri kadar ayrıca hesaplanacak
tutarların, eğitime katkı payı olarak sözkonusu ücret ve gelirlerle birlikte
tahsil edilmesi hükme bağlanmıştır.
Genel Yönetmelik
uyarınca, Borsada, Genel Kurulca gösterilecek adaylar arasından ikişer yıl için
Yönetim Kurulunca seçilecek bir başkan ve iki üyeden meydana gelen bir
Uyuşmazlık Komitesi bulunur.
Komite en az iki
üyenin hazır bulunmasıyla toplanır. Karar için en az iki olumlu oy gerekir.
Çekimser oy kullanılamaz. Karşı oy kullanan üye, görüşünün gerekçesini kararda
belirtmek zorundadır.
Komite, konu ile ilgili
her türlü incelemeyi yapmaya, tarafları ve tanıkları dinlemeye, Borsa
Başkanlığından bilirkişi tayinini istemeye yetkili olup, gerekli incelemeyi
tamamladıktan sonra, uyuşmazlık konusunda bulduğu çözüm yoluna ilişkin
görüşünü, dayanağını teşkil eden belgelerle birlikte, en çok 5 işgünü içinde
yazılı olarak, Borsa Başkanlığına sunar.
Komite, çalışmalarını
Borsa Başkanlığında kurul halinde yapar. Komitenin çalışmasında veya üyeler
arasındaki iş bölümünde Komite başkanı yetkili ve sorumludur.
(Değişik: 18/8/2009
tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsa
Hukuk Başmüşavir Yardımcısı Komitenin raportörlüğünü yapar.
Sulh Olma ve
Şikayetten Vazgeçme
Madde 48- Uyuşmazlık konusunun
Borsaya intikal ettirilmesinden sonra, tarafların her zaman sulh yoluyla
anlaşmaları mümkündür.
Sulh yoluyla anlaşma
halinde, taraflar durumu derhal Borsa Başkanlığına bildirmek zorundadırlar.
Şikayet eden,
incelemenin her safhasında talebinden kısmen veya tamamen feragat edebilir.
Bu durumlarda, Yönetim
Kurulu uyuşmazlık dosyasının işlemden kaldırılmasına karar verir. Feragat
edilen ihtilaf, tekrar şikayet konusu yapılmaz.
Tebligat ve Uyuşmazlık
Kayıtları
Madde 49- Uyuşmazlık konusunda
verilen kararlar, tarafların başvuru dilekçesinde gösterilen adreslerine
gönderilecek iadeli taahhütlü mektupla veya tutanağa bağlanarak imza karşılığı
elden tebliğ olunur.
Borsada, uyuşmazlık
konularını, tarafları, verilen kararların özetlerini kaydetmeye mahsus bir
defter tutulur ve karar örnekleri yıllar itibariyle düzenli olarak özel bir
dosyada saklanır.
Uyuşmazlıklarla ilgili
dosyaların, Borsada en az beş yıl süreyle düzenli olarak saklanması zorunludur.
Borsa Personeline
Uygulanacak Müeyyideler
Madde 50 - (Değişik:
18/8/2009 tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsa personeline
uygulanacak disiplin kuralları İMKB Personel Yönergesinde düzenlenir.
Borsa Üyelerine ve
Temsilcilerine Uygulanacak Müeyyideler
Madde 51 - Borsa üyeleri ve
temsilcilerinden; Borsada düzeni veya dürüstlüğü bozan veya Borsa işlerine hile
karıştıran, Borsa işlerinin açık, düzenli ve dürüst yürütülmesi için alınan
kararlara uymayanlara, Borsa Yönetmelikleri hükümlerine aykırı davrandığı
tespit edilenler hakkında, durumun niteliğine, fiilin mahiyet ve önemine göre 52
inci maddede sıralanan disiplin cezalarından biri veya birkaçı birlikte
verilir.
Disiplin Cezalarının
Çeşitleri
Madde 52 - Borsa üyelerine
ve/veya üye temsilcilerine verilecek disiplin cezaları şunlardır:
a) Uyarı : İlgiliye,
yükümlülük ve davranışlarında daha dikkatli ve itinalı hareket etmesi
gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
b) Kınama : İlgilinin
yükümlülük ve davranışlarında kusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesidir.
c) Para Cezası :
Sorumluların, kesin kararın tebellüğü tarihinden itibaren en geç 5 iş günü
içinde ödemeleri gereken meblağdır.
d) Borsa Üyeliğinden
ve/veya Üye Temsilciliğinden Geçici Çıkarma: Cezası kesinleşen Borsa üyesi
adına, üç ayı aşmamak üzere, Borsa Yönetim Kurulunca fiilin mahiyet ve önemine
göre belirlenecek, geçici bir süre içinde doğrudan doğruya veya dolaylı olarak
bir veya birden fazla piyasa veya pazarda borsa ve takas işlemlerinin
yapılamaması, üye temsilcilerinin temsilcilik sıfatlarının üç aya kadar
kaldırılmasıdır
e) Borsa Üyeliğinden
ve/veya Üye Temsilciliğinden Sürekli Çıkarma : Borsa üyeliği veya üye
temsilciliği sıfatlarının bir daha kullanılmamak üzere geri alınmasıdır.
Disiplin Cezalarını
Gerektiren Fiil ve Hareketler
Madde 53 - 52 nci maddede yazılı
cezaların uygulanmasını gerektiren fiil ve hareketler aşağıda gösterilmiştir.
a) Uyarı :
1- Borsada, belirlenen
usul ve esasların yerine getirilmesinde kayıtsızlık ve dikkat-sizlik göstermek,
2- Üyelik görev ve
sorumluluklarına karşı kayıtsızlık göstermek veya bunları yeri-ne getirmemek,
3- Meslek düzen ve geleneklerine
uymayan hareketlerde bulunmak,
4- Borsanın imaj ve
itibarını zedeleyici sözler sarfetmek,
5- Borsa ve müşteri
talimatlarına gerekli dikkat ve özeni göstermemek,
6- Müşteri ve Borsa
görevlileri ile olan ilişkilerinde terbiye ve nezakete aykırı harekette
bulunmak.
b) Kınama :
1- Borsada, belirlenen
usul ve esasların yerine getirilmesinde kusurlu davranmak,
2- Üyenin, temsilci
veya diğer personelinin suistimal veya yolsuzluklarına, denetim eksikliği
sonucu sebebiyet vermek,
3- Borsanın itibarını
zedeleyici asılsız yayımda bulunmak,
4- Borsanın çalışma
düzenini bozmak,
5- İş münasebetinde
bulunduğu kimseler hakkında kötü muamelede veya haksız ithamda bulunmak,
6- Meslek onuru ve
borsa üyeliğinin gerektirdiği itibar ve güven duygusunu sar-sacak nitelikte
davranışlarda bulunmak.
7- Borsa ve müşteri
talimatlarının yerine getirilmesinde kusurlu davranmak.
Üyeye bir defa uyarı
cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için
belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde
ilgiliye kınama cezası verilir.
c) (Değişik:
14/7/2005 tarihli ve 25875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Para
Cezası:
1– Borsa usul ve esaslarının
yerine getirilmemesinde kasıtlı davranmak,
2– Genel Yönetmeliğin 57 nci
maddesinde belirtilen defter ve kayıtları tutmamak veya usulüne uygun olarak
tutmamak,
3– Borsa işleriyle ilgili
hesap ve işlemlerin Borsanın yetkili elemanlarınca denetlenmesine müsaade
etmemek, bu görevlilere kolaylık göstermemek ve yardımda bulunmamak,
4– Borsa ve müşteri
talimatlarının yerine getirilmemesinde kasıtlı davranmak.
Üyeye bir defa kınama cezası
verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen
süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye para
cezası verilir.
d) (Değişik:
14/7/2005 tarihli ve 25875 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsa
Üyeliğinden ve/veya Üye temsilciliğinden Geçici çıkarma :
1 — Borsa üyelerine ve
temsilcilerine, Borsa personeline saldırıda bulunmak, küfretmek, onları alenen
tehdit etmek, tehdit ve tahkir edici şekilde sözlü veya yazılı beyanlarda
bulunmak,
2 — Borsa üyelerini ve
görevlilerini sırf zor duruma düşürmek için veya kendi kusurunu örtmek amacı
ile Borsaya ait belgeleri gizlemek,
3 — Borsa işlemlerine yönelik
yapay piyasa ve yapay fiyat oluşturmak maksadıyla faaliyette bulunmak,
4 — Bu Yönetmeliğin 35 inci
maddesi çerçevesinde, işlem yaptığı piyasada oluşacak temerrüdüne bağlı olarak
ortaya çıkan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle bu yükümlülükleri
teminatından karşılanan üye tarafından, sözkonusu temerrüt tarihini takip eden
bir yıllık süre içerisinde, aynı piyasada yaptığı işlemler sonucu yeniden
temerrüde düşülerek ilgili yükümlülüklerinin teminatından karşılanmasına
sebebiyet vermek,
Üyeye bir defa para cezası
verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların sicilden silinmesi için belirlenen
süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlemesi halinde ilgiliye
Borsa üyeliğinden geçici çıkarma cezası verilir.
e) Borsa Üyeliğinden
ve/veya Üye Temsilciliğinden Sürekli Çıkarma :
1- Gizli kalması Genel Kurulca veya Yönetim
Kurulunca karara bağlanmış bilgi ve belgeleri açıklamak,
2- Borsa üyelerini ve
Borsa görevlilerini zor duruma düşürmek için veya kendi kusurunu örtmek
amacıyla Borsaya ait belgeleri tahrif veya yok etmek,
3- Hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanmak veyahut hileli iflas gibi
yüz kızartıcı bir suçtan dolayı mahkumiyet kararı kesinleşmiş olmak.
Üyeye bir defa borsa
üyeliğinden geçici çıkarma cezası verildikten sonra bu Yönetmelikte cezaların
sicilden silinmesi için belirlenen süre içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir
fiil işlemesi halinde ilgiliye borsa üyeliğinden sürekli çıkarma cezası
verilir.
Ceza Uygulanmasına
Dair Genel Hükümler
Madde 54 - a) Fiil ve hareketin
nitelik ve önemi gözönünde tutularak Yönetim Kurulunca, 53'üncü maddede yazılı
cezalardan birinin veya birkaçının birlikte verilmesi mümkündür.
b) Cezayı gerektiren
fiillerin nitelik ve önlemleri gözönünde tutularak, bu fiiller için
gerektiğinde bir derece ağır veya hafif cezanın verilmesine karar verilebilir.
c) 53'üncü maddede
sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hareketlere, nitelik
ve önemleri itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı nev'iden disiplin
cezaları verilir.
d) KHK'nin 18'inci
maddesi uyarınca, cezayı gerektiren fiiller üyeler veya bunların yetkili
temsilcileri tarafından menfaat sağlamak amacıyla yapılmışsa, 53'üncü maddenin
(c) bendindeki para cezası beşyüzbinliradan az olmamak üzere temin edilen
menfaatin üç katıdır.
e) 53'üncü maddenin
(d) ve (e) bendlerindeki borsa üyeliğinden geçici ve sürekli çıkarma
cezalarının kesinleşmesi halinde, durum en çok 2 iş günü içinde SPK'ya
duyurulur.
f) KHK'nin 19'uncu ve
20nci madde hükümleri saklıdır.
g) 53'üncü madenin (d)
ve (e) bentlerindeki fiilleri işlediği ön soruşturma sırasında tespit edildiği
takdirde üye ve/veya üye temsilcisi hakkında verilecek cezanın kesinleşmesine
kadar Borsada yapacağı tüm piyasa ve takas işlemleri geçici olarak
durdurulabilir. Konu ilk Yönetim Kurulu toplantısında karara bağlanır.
h) Üye temsilcisinin,
temsilci iken aldığı disiplin cezası, temsilcilik görevi sona ermesi halinde
dahi uygulanır.
i) Borsa üyeliğinden
ve/veya üye temsilciliğinden geçici ve sürekli çıkarmaya dair kesinleşmiş olan
cezaların infazı, Yönetim Kurulu kararı ile gerçekleşir.
Disiplin Komitesi ve
Görevleri
Madde 55- Genel Yönetmelik
uyarınca, Borsada, Genel Kurulca gösterilecek adaylar arasından ikişer yıl için
Yönetim Kurulunca seçilecek bir Başkan ve iki üyeden meydana gelen bir Disiplin
Komitesi bulunur. Komite en az iki üyenin hazır bulunmasıyla toplanır. Karar
için en az iki olumlu oy gerekir. Çekimser oy kullanılamaz. Karşı oy kullanan
üye, görüşünün gerekçesini kararda belirtmek zorundadır.
Komitenin görevleri;
bu Yönetmelikte öngörülen disiplin suçlarıyla ilgili incelemeleri yapmak,
Yönetmelikte yer alan kurallara göre karara bağlamak, bu kararları Yönetim
Kurulunun onayına sunmak.
(Değişik: 18/8/2009
tarihli ve 24632 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile) Borsa Hukuk Başmüşavir
Yardımcısı Komitenin raportörlüğünü yapar.
Disiplin
Kovuşturmasının Yürütülmesi
Madde 56- Komite, Başkanlık
tarafından havale edilen dosya üzerine disiplin işlemlerini aşağıdaki sıraya
uygun olarak yürütür :
a) Soruşturmanın
Başlatılması
Komite, bu Yönetmelik
hükümlerine aykırı davrananlar hakkında ihbar ve şikayetin başladığı tarihten
itibaren en geç on gün içinde soruşturmaya başlar.
b) Savunma
Yapılacak soruşturmada
yazılı savunma istenmesi ve bu savunma için tebellüğ tarihinden itibaren en az
onbeş günlük süre tanınması zorunludur. Disiplin Komitesi savunma istemesi için
Komite Raportörünü yetkili kılabilir. Komite, hakkında soruşturma yapılan
üyenin isteği üzerine veya re'sen kendisini veya temsilcilerini dinlemek üzere
davet edebilir. Kabul edilebilir bir özürü olmaksızın davete uymayanların
dinlenmesinden vazgeçilir.
c) Soruşturmanın
sonuçlandırılması
Komite ilgili dosyanın
soruşturmasını tamamladıktan itibaren 10 gün içinde kararını yazılı olarak
Yönetim Kurulu'nun onayına sunar.
d) Yönetim Kurulu
Kararı ve Tebligat
Yönetim Kurulunun
kararı, alındığı günü izleyen üç iş günü içinde iadeli taahhütlü mektupla
ilgililerin bilinen adreslerine postalanır veya elden imza karşılığı teslim
suretiyle tebliğ olunur.
e) Cezalara İtiraz
İlgililer, Genel
Yönetmeliğin 26 ıncı maddesinin (b) bendi uyarınca tebellüğ tarihinden itibaren
onbeş gün içinde verilen disiplin cezalarına karşı SPK nezdinde itiraz
edebilirler. Bu itiraz dilekçeleri Borsa Başkanlığı kanalı ile SPK'ya
gönderilir.
f) Cezaların
Kesinleşmesi
Disiplin cezaları,
Yönetim Kurulu kararı üzerine yapılan tebligat tarihinden itibaren 15 gün
içinde SPK'ya başvurulmadığı takdirde kesinleşir. SPK'ya itiraz halinde, SPK
kararının, ilgiliye tebliğinden itibaren kesinleşir.
g) Disiplin ve Adli
Kovuşturmaların Birlikte Yürümesi
Genel Yönetmeliğin
disiplin ve adli kovuşturmaların birlikte yürümesine dair 69 uncu maddesi hükmü
saklıdır.
Disiplin Cezalarının
Sicile Kaydı ve Sicilden Silinmesi
Madde 57 - Disiplin cezalarına
ait kararlar kesinlik kazanmadıkça uygulanamaz.
Kesinlik kazanan
disiplin cezaları ilgili üye veya üye temsilcisinini siciline işlenir.
Üye veya üye
temsilcisi kesin ihraç hariç, cezasının kesinleştiği tarihten itibaren 12 ay
içinde herhangi bir disiplin suçu işlemediği takdirde, siciline işlenen önceki
cezalar tekerrüre esas alınmaz.
Çözüme Dair Kurallar
Madde 58 - Uyuşmazlıklar ve
disipline ilişkin şikayetler mevcut mevzuat, örf ve adet ve teamül ile
hakkaniyet ilkeleri uyarınca karara bağlanır.
Katılma Yasağı
Madde 59 - Yönetim Kurulu
üyeleri, Uyuşmazlık Komitesi Başkan ve Üyeleri ile Disiplin Komitesi Başkan ve
üyeleri kendilerini veya temsil ettikleri kuruluşları ilgilendiren konularda
Yönetim Kurulu ve Komite çalışmalarına ve kararlarına katılamazlar.
Üye İşlemlerinin
Tedbiren Durdurulması
Madde 60 - Borsa ve takas
işlemleri sırasında veya denetim esnasında ya da diğer herhangi bir yolla,
takas ve saklama işlemlerinde önemli açıkları oluştuğu tespit edilen Borsa
üyelerinin Borsa ve/veya takas ve saklama işlemleri beş iş gününe kadar Borsa
Başkanı tarafından tedbiren durdurulabilir ve durumu SPK’ya bildirilir. Üye
hakkında SPK’nın kararına göre işlem yapılır. SPK’nın kararı bildirilinceye
kadar sözkonusu süre Borsa Başkanınca uzatılabilir. Ayrıca, mevzuata aykırı
işlemleri tespit edilen, mali bünyesinin zayfladığı belirlenen Borsa üyelerinin
durumu SPK’ya bildirilir.
ALTINCI BÖLÜM
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
Borsada Mali İşler
Bütçe
Madde 61 - Borsa özel bütçe ile
idare olunur. Bütçe dönemi takvim yılıdır. Borsanını gelir ve gider tahminleri
yıllık bütçesinde gösterilir.
Bütçe teklifi Yönetim
Kurulu tarafından hazırlanarak Genel Kurula sunulur.
Bütçe Genel Kurul
onayı ile kesinleşir.
Gelir ve Giderler
Madde 62 - KHK’nin 16 ncı
maddesinde sayılan zorunlu gelir kalemlerinin miktar ve oranları ile bunların
tahsil zaman ve şekilleri Borsa Yönetim Kurulunca belirlenir, SPK onayı ile
yürürlüğe girer. Borsanın gelir ve gider kalemlerinin ayrıtıları ile harcama
usulleri İMKB Fon, Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde gösterilir.
Borsaya Yapılacak
Ödemelerin Zamanında Yapılmaması Halinde Uygulanacak Gecikme Zammı ve Faizler
Madde 63 - Aidat, kotasyon ve
kotta kalma ücreti kurtaj bedellerinden Borsa payı gibi Borsanın bütçe
gelirlerini teşkil eden bütün ödemelerdeki gecikmelerde, kamu alacaklarına
uygulanan faiz ve cezalar uygulanır.
Borsa Bülteni
Madde 64 - Borsa, seans günlerini
izleyen iş günlerinde “İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Bülteni”ni yayımlar.
İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası Bülteninde, bu Yönetmelikte belirtilen bültene dair hususlara
ek olarak aşağıdaki hususlara yer verilir:
a) Borsada bulunan
pazarlar ve bunların çalışma saatleri,
b) Borsa konuta
alınmış ve kota alınmadığı halde Borsada işlem gören menkul kıymetler ve
bunların teşekkül eden fiyatları,
c) Geçici olarak
kottan çıkarılan menkul kıymetler,
d) Borsa Yönetimince
yayınlanması gerekli görülen bilgi yazı, haber ve diğer hususlar.
İstanbul Menkul
Kıymetler Borsası Bülteninin satış fiyatını ve sözkonusu olduğu takdirde
bültende yayınlanma nedeniyle alınacak sair ücret ve bedeli veya ilan
tarifesini Yönetim Kurulu belirler.
Diğer Yönetmelikler
Madde 65 - Bu Yönetmeliğe
dayanılarak çıkarılacak diğer Yönetmelikler SPK onayı ile yürürlüğe girer.
Yürürlükten Kaldırılan
Yönetmelikler
Madde 66 - 18.12.1985 tarih ve
18962 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
Yönetmeliği ile bu Yönetmelikte değişiklik yapan Yönetmelikler yürürlükten
kaldırılmıştır.
Geçici Madde 1 - Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girmesinden önce yetkilendirilen temsilci ve yardımcılarının hakları
saklıdır.
Yürürlük
Madde 67 - Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 68 - Bu Yönetmeliği İMKB
Başkanı yürütür.
