Derecelendirme Faaliyeti
Printer Friendly

1-Düzenleme Tarihçesi

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyetine ilişkin yetkilendirme, listeye alma, gözetim ve denetim alanlarında düzenleme yapan dünyadaki ilk kuruluşlardan biri Sermaye Piyasası Kurulu’dur. Nitekim, mülga Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn.)’nun 22’nci maddesinin (n) bendinde “sermaye piyasası kurumlarının ve sermaye piyasası araçlarının derecelendirilmesini düzenlemek ve denetlemek” Kurulumuzun görev ve yetkileri arasında sayılmakta iken 39'uncu maddesinde ; “Kuruluş ve faaliyet esasları Kurulca belirlenen, sermaye piyasası araçlarının ... derecelendirilmesi, ... ile uğraşan kuruluşlar” diğer sermaye piyasası kurumları arasında belirtilmiş ve sermaye piyasasında derecelendirme faaliyetine ilişkin ilk derecelendirme tebliği (Seri:VIII, No:31 sayılı Tebliğ) 06.03.1997 tarihinde SPK tarafından yayımlanmıştır[1].

Daha sonra, dünyadaki gelişmeler çerçevesinde 2003 yılında Seri:VIII, No:40 sayılı Tebliğ ile derecelendirme faaliyeti tanımlanmış, derecelendirme kuruluşlarının kuruluş, faaliyete geçme ve listeye alınma şartları belirlenmiş ve derecelendirme faaliyetine ilişkin ilkeler tespit edilmiştir.

Diğer taraftan, derecelendirme faaliyetinin tarafsız, şeffaf, kaliteli ve güvenilir bir biçimde yürütülmesini sağlamak amacıyla, Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü (International Organization Of Securities Commissions - IOSCO) tarafından yayımlanan kredi derecelendirme kuruluşlarına ilişkin etik ilkeler, Avrupa Birliği’nin İlgili Direktifleri ve düzenlemeleri ile Kurulumuzca tespit edilen ihtiyaçlar çerçevesinde Seri:VIII, No:40 sayılı Tebliğ yeniden düzenlenmiş ve Seri:VIII, No:51 “Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyeti ve Derecelendirme Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliği” (Seri:VIII, No:51 Tebliği) 12.07.2007 tarihli ve 26580 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Seri:VIII, No:51 Tebliği ile birlikte, derecelendirme faaliyetinin bağımsız, tarafsız ve çıkar çatışmasından uzak bir şekilde ve kaliteli olarak gerçekleştirilmesini sağlayacak, etik ilkeler başta olmak üzere, yeni hükümler getirilmiştir.
 

2-Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyetinin Kapsamı

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyeti; kredi derecelendirmesi ve kurumsal yönetim ilkelerine uyum derecelendirmesi faaliyetlerini kapsamaktadır.
 

 

2.1. Kredi derecelendirmesi
 

  • İşletmelerin risk durumları ve ödeyebilirliklerinin veya
  • Borçluluğu temsil eden sermaye piyasası araçlarının anapara, faiz ve benzeri yükümlülüklerinin vadelerinde karşılanabilirliğinin
derecelendirme kuruluşları tarafından bağımsız, tarafsız ve adil olarak değerlendirilmesi ve sınıflandırılması faaliyetidir.
 

2.2. Kurumsal Yönetim İlkelerine Uyum Derecelendirmesi

 
Kurumsal Yönetim İlkeleri'ne uyum derecelendirmesi, işletmelerin Kurulca yayımlanan Kurumsal Yönetim İlkeleri'ne uyumlarının derecelendirme kuruluşları tarafından bağımsız, tarafsız ve adil olarak değerlendirilmesi ve sınıflandırılması faaliyetidir. Kurumsal Yönetim İlkeleri'ne uyum derecelendirmesinde bir bütün olarak tüm ilkelere uyum ile pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri ve yönetim kurulu ana bölümleri itibarıyla ayrı ayrı olmak üzere, 1 ile 10 arasında not verilir. Bu değerler arasında kalan (iki haneye kadar) küsuratlı notlar, tama iblağ edilmeksizin kamuya açıklanır.
 

3- Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyetinde Bulunabilecek Kuruluşlar

Sermaye piyasasında derecelendirme faaliyeti,
 
  1. Türkiye'de kurulan ve derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları ile
  2. Türkiye'de derecelendirme faaliyetinde bulunması Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları
tarafından yapılır.
 
 

3.1. Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyetinde Bulunma Koşulları

 
Derecelendirme kuruluşları, kredi derecelendirme ve kurumsal yönetim ilkelerine uyum derecelendirmesi faaliyetleri için ayrı ayrı yetkilendirilirler. Aynı kuruluş gerekli koşulları sağladığı ve ayrı bir organizasyon yapılanmasına gittiği takdirde her iki derecelendirme faaliyetini de yürütebilir.

1. Türkiye'de kurulan ve derecelendirme faaliyetinde bulunmak üzere Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları için şartlar

Türkiye'de yerleşik derecelendirme kuruluşlarının ve bu kuruluşlarda ortak olacak veya yönetici, kontrolör, derecelendirme uzmanı ve derecelendirme komitesi üyesi olarak görev alacakların sağlaması gereken şartlar Seri:VIII, No:51 Tebliği'nin 9 ve 10'uncu maddelerinde yer almaktadır.

2. Türkiye'de derecelendirme faaliyetinde bulunması Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları için şartlar

Kurul, Tebliğe göre derecelendirme faaliyeti yapabilecek uluslararası derecelendirme kuruluşlarını, Kurula başvurmaları halinde faaliyetlerinin kapsamı ve süresi, müşterileri, faaliyet gösterdikleri ülkeler ile bu ülkelerin yetkili otoriteleri tarafından kabul görüp görmedikleri ve kredibiliteleri bakımından değerlendirmeye tabi tutarak, uygun gördüklerini Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşu olarak listeye alır.

Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşları, Türkiye'de gerçekleştirecekleri derecelendirme faaliyetleri ile ilgili kamuya açıklama ve bildirim yükümlülüklerinin Seri:VIII, No:51 Tebliği hükümleri çerçevesinde yerine getirilmesini teminen Türkiye'de bir temsilci bulundurmak zorundadırlar.
Kurulca kabul edilen uluslararası derecelendirme kuruluşlarının bağlı ortaklığı veya iştiraki olarak ya da bu kuruluşlar ile bilgi paylaşım sözleşmesi çerçevesinde derecelendirme faaliyetinde bulunmak isteyen kuruluşlar, Seri:VIII, No:51 Tebliği hükümleri çerçevesinde yetkilendirilmeleri halinde Türkiye'de derecelendirme faaliyetinde bulunabilirler ve Kurulca yetkilendirilen derecelendirme kuruluşları olarak Seri:VIII, No:51 Tebliği hükümlerine tabi olurlar.
 
 

3.2. Sermaye Piyasasında Derecelendirme Faaliyetinde Temel Esaslar

 
Seri:VIII, No:51 Tebliği kapsamında, gerek kredi derecelendirmesi gerekse kurumsal yönetim ilkelerine uyum derecelendirmesi aşağıdaki esaslar çerçevesinde yürütülmelidir:
 
  1. Kurulca zorunlu tutulmadığı durumlarda derecelendirme ihtiyaridir,
  2. Derecelendirme, talebe bağlı olmadan veya talebe bağlı olarak yapılabilir,
  3. Derecelendirme kuruluşlarının yeterli organizasyon, mekan, teknik donanım ve belge ve kayıt düzenine sahip olmaları gerekir,
  4. Derecelendirme faaliyetinde her bir faaliyet için ayrı ayrı olmak üzere en az 2 adet derecelendirme uzmanı ve en az 3 adet derecelendirme komitesi üyesi görevlendirilir, uzmanların çalışmaları komiteye sunulmak sureti ile derecelendirme notu oluşturulur,
  5. Derecelendirme kuruluşları, sistematik derecelendirme metodolojisi belirler, bunlara uyumun gözetilmesi amacıyla yazılı bir iç kontrol sistemi oluşturur ve ahlaki davranış kuralları yönergesi hazırlar.
  6. Talebe bağlı kredi derecelendirmelerinde, derecelendirme kuruluşu ile müşteri sözleşme imzalar, imzalanan sözleşme Kurula gönderilir.
  7. Derecelendirme kuruluşları, iç kontrol sisteminin çalışmasını ve ahlaki davranış kuralları yönergesinin doğru şekilde uygulanmasını denetlemek üzere bir kontrolör görevlendirir.
  8. Derecelendirme faaliyetinin, yüksek kalitede, bağımsız ve tarafsız bir şekilde icra edilmesi gerekir, derecelendirme kuruluşu çıkar çatışmalarından kaçınır.
  9. Derecelendirmelerde, müşterinin sunduğu bilgilerin yanı sıra bağımsız denetimden geçmiş finansal bilgiler esas alınır,
  10. Derecelendirme faaliyetinde bulunulabilmesi için derecelendirme kuruluşları tarafından mesleki sorumluluk sigortası yapılması gerekmektedir,
  11. Derecelendirme kuruluşu, derecelendirme notunu kamuya açıkladıktan sonra da Seri:VIII, No:51 Tebliği’nde belirtilen koşulların oluşması durumunda notu güncellemek ve her halükarda düzenli aralıklarla notu gözden geçirmek zorundadır.
  12. Derecelendirme notunun kamuya açıklanmasından kaçınmak amacıyla derecelendirme çalışmasına son verilemez.
  13. Derecelendirme kuruluşunun, derecelendirme uzmanları veya derecelendirme komitesi üyelerinin bağımsızlığının zedelendiğine dair Kurulun, derecelendirme kuruluşunun, müşterinin veya ilgili diğer tarafların tereddütünün oluşması halinde, bağımsızlığın ortadan kalktığı kabul edilir. Bağımsızlığın ortadan kalktığı durumlarda ivedilikle Kurula da bilgi verilir.
  14. Derecelendirme kuruluşları, verdikleri derecelendirme hizmetleri hakkında kamunun tam, doğru ve zamanında bilgilendirilmesini sağlar.
    1. Derecelendirme kuruluşları, verdikleri derecelendirme notlarını, güncellenme zamanını da içerecek şekilde derecelendirme notlarındaki değişiklikleri ve bunlarla ilgili gerekli bilgileri, kamuya açıklamak zorundadırlar. Açıklamaların tüm yatırımcılara ulaşmasını teminen ücretsiz olması ve gerekli bilgileri içermesi şarttır.
    2. Derecelendirme kuruluşları, metodolojileri, süreçleri ve varsayımları (müşterinin kamuya açıklanan finansal bilgilerinde önemli ölçüde değişiklik yaratan finansal tablolarla ilgili düzeltmeler dahil) hakkında kamuya açıklama yapmak zorundadırlar.
  15. Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme notunu veya derecelendirme notundaki değişiklikleri kamuya açıklamadan önce, derecelendirme çalışması ile ilgili önemli hususlar hakkında, müşteriyi bilgilendirmek zorundadırlar,.
  16. Derecelendirme kuruluşları, her bir derecelendirme not grubuna ilişkin geçmiş temerrüt oranları ile bu gruplarla ilgili temerrüt oranlarında zaman içinde meydana gelen değişiklikler hakkında kamuya yeterli açıklama yapmak zorundadırlar.
  17. Derecelendirme kuruluşları, önemli nitelikteki tüm işlem, süreç, metodoloji ve uygulamalarındaki değişiklikleri, söz konusu önemli değişiklikleri uygulamaya koymadan önce, kamuya açıklamak zorundadırlar.
  18. Derecelendirme kuruluşları, kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini yerine getirmek üzere, resmi bir internet sitesi kurmak zorundadırlar.
  19. Derecelendirme kuruluşu ve çalışanlarının gizlilik ve sır saklama yükümlülüğü vardır.
  20. Derecelendirme kuruluşları iş elde etmek için dolaylı ve dolaysız reklam sayılabilecek faaliyetlerde bulunamazlar, iş öneremezler.
  21. Derecelendirme kuruluşlarının, derecelendirme notunu vermeleri, izlemeleri ve güncellemelerine ilişkin bilgileri;
    1. Sermaye piyasası araçları bir borsada işlem gören işletmelerle ilgili olması durumunda, en seri haberleşme vasıtasıyla, en geç bu bilgilerin oluştuğu günü izleyen iş günü saat 09:00’a kadar kamuya duyurulmak üzere ilgili borsaya ve Kurula,
    2.  Sermaye piyasası araçları bir borsada işlem görmeyen işletmelerle ilgili olması durumunda, en seri haberleşme vasıtasıyla, en geç bu bilgilerin oluştuğu günü izleyen iş günü Kurula göndermeleri zorunludur. Derecelendirme çalışmasına son verilmesi halinde, bu konuda yapılacak kamuya açıklamalarda da aynı esaslara uyulur.
  22. Derecelendirme faaliyetinin mevzuattaki esaslara uygun yapılmamasından dolayı, müşteriler ve üçüncü şahısların uğrayabilecekleri zararlardan, derecelendirme kuruluşu ile birlikte ilgili derecelendirme uzmanları ve derecelendirme komitesi üyeleri müteselsilen sorumludur[2],
  23. Derecelendirme faaliyeti Kurulun gözetim ve denetimine tabidir. Kurul derecelendirme kuruluşlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir. Derecelendirme kuruluşları, derecelendirme faaliyeti ile ilgili olarak hazırlanan raporlar ile bunların dayanağını teşkil eden çalışma belgelerini Kurulca istendiğinde ibraz edilmek üzere en az 10 yıl süreyle saklamak zorundadırlar,
  24. Kurulca,
    1. Başvuru koşullarının kaybedildiğinin,
    2. Derecelendirme faaliyet ilke ve esaslarına uyulmadığının,
    3. Sermaye piyasasında kesintisiz olarak 5 yıl süreyle derecelendirme faaliyetinde bulunulmadığının,
    4. Bildirim yükümlülüklerinin zamanında, tam ve doğru olarak yerine getirilmediğinin ya da Kurulca ve Kurulca görevlendirilenler tarafından istenebilecek her türlü bilgi veya belgenin zamanında, tam ve doğru olarak verilmediğinin veya geciktirildiğinin

tespit edilmesi halinde, derecelendirme kuruluşu ve/veya derecelendirme kuruluşunun yöneticileri, kontrolör ve çalışanları hakkında idari para cezası uygulanabilir veya derecelendirme kuruluşu listeden çıkarılabilir.

      25. Kurul sadece ilgili kontrolör, derecelendirme komitesi üyesi ve/veya derecelendirme uzmanının sermaye piyasasında derecelendirme faaliyetinde bulunmasını yasaklayabilir.

 
[1] Aynı yıl içerisinde, Fitch Ratings LTD (Fitch)., Moody’s Investor Service (Moody’s) ve Standard and Poor’s Rating Services (S&P) (son ticari ünvanları verilmektedir), SPK tarafından uluslararası kabul görmüş kredi derecelendirme kuruluşu olarak tanınmış ve SPK’nın 1997/37 sayılı haftalık bülteninde ilan edilerek kamuya duyurulmuştur.
[2]6362 sayılı yeni SPKn'nun “Sorumluluk” başlıklı 63 üncü maddesi ile bağımsız denetim kuruluşları ile derecelendirme ve değerleme kuruluşlarının, faaliyetleri neticesinde düzenledikleri raporlarda yer alan yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgiler dolayısıyla neden oldukları zararlardan sorumlu olacakları yönündeki hükümle anılan kuruluşların genel sorumluluk esasları düzenlenmiş, aynı Kanun’un 10 ve 32 nci maddelerinde ise ilgili kuruluşlarının sorumlulukları yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerin sırasıyla izahnamede veya kamuyu aydınlatma belgelerinde yer alması açısından ayrı ayrı hüküm altına alınmıştır.


Geri Bildirim