Konu Başlıkları :

1- Anonim Şirketler ve Borsa İle İlgili Konular

2- Aracı Kurumlar İle İlgili Konular

3- Yatırım Fonları İle İlgili Konular

4- Eğitim ve İnsan Kaynakları İle İlgili Konular

5- Diğer Konular

1- Anonim Şirketler ve Borsa İle İlgili Konular

1. Kurulumuz kaydında bulunan şirketlerin, temettü dağıtıp dağıtmamaları konusunda serbestileri var mıdır?

Halka açık ortaklıkların esas sözleşmelerinde birinci temettü oranının gösterilmesi zorunludur.

Kurulumuz düzenlemeleri çerçevesinde, Kurulumuz kaydında bulunan ve hisse senetleri Borsa'da işlem görmeyen anonim ortaklıkların hesap dönemi karından kanunlara göre ayrılması gereken yedek akçeler ile vergi, fon ve mali ödemeler ve varsa geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra kalan dağıtılabilir kârın %20'sinden az olmamak üzere temettü dağıtım zorunluluğu bulunmaktadır.

Hisse senetleri Borsa'da işlem gören anonim ortaklıkların da 2003 yılı faaliyetlerinden elde edilen karları üzerinden, yukarıda belirtilen şekilde hesaplanan dağıtılabilir karın en az %20'si oranında kar dağıtmaları zorunludur.

Halka açık ortaklıkların kar dağıtım esasları Seri:IV, No:27 Tebliği'nde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. (Söz konusu Tebliğe Kurulumuz web sayfasından ulaşılabilecektir).

2. Rüçhan hakkı ve temettü hakkının kullanımında herhangi bir hak düşürücü yasal süre var mıdır?

Kurulumuz kaydında bulunan şirketler için rüçhan hakkı kullanım süresi, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, asgari 15 gün azami 60 gün olarak tespit edilmiştir. Bu süre dahilinde kullanılmayan rüçhan haklarının sonradan kullanılması mümkün değildir; temettü hakkının kullanılmasında da 2308 sayılı Şirketlerin Müruruzamana Uğrayan Kupon Kupon, Tahvilat ve Hisse Senedi Bedellerinin Hazineye İntikali Hakkında Kanun uyarınca 5 yıllık zamanaşımı süresi mevcuttur.

3. Anonim şirketler hisse senetlerini satarken, satın alan kişilere aldıkları hisse senetleri karşılığında belli bir kar payı ödemesi garantisi verebilirler mi?

Anonim şirketlerin ortaklarına dağıtacakları kar payları hesap dönemi karından kanunlara göre ayrılması gereken yedek akçeler ile vergi, fon ve mali ödemeler ve varsa geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden belirlenebilmektedir.

Şirketlerin faaliyetlerinin kar veya zararla sonuçlanabileceği göz önüne alındığında, herhangi bir şirketin ortaklarına önceden belirlenen oranlarda kar payı ödeyeceğini garanti etme imkanı yoktur.

Diğer taraftan Kurul kaydında bulunan şirketlerin ilgili dönem sonunda faaliyetlerini kar ile sonuçlandırması durumunda da, hesap dönemi karından kanunlara göre ayrılması gereken yedek akçeler ile vergi, fon ve mali ödemeler ve varsa geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra kalan dağıtılabilir kârın %20'sinden az olamamak üzere temettü dağıtma zorunlulukları bulunmaktadır.

Bunun yanında sadece Kurul kaydında bulunan ortaklıklar için ara dönem mali tabloları üzerinden kar dağıtımı (temettü avansı) ilgili Tebliğ'de belirlenen şartları sağlamaları durumunda mümkün bulunmaktadır.

Kurul kaydında bulunan ortaklıkların kar ve temettü avansı dağıtım esasları Seri:IV, No:27 Tebliği'nde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. (Söz konusu Tebliğe Kurulumuz web sayfasından ulaşılabilecektir).

4. Anonim şirketler hisse senetlerini sattıktan sonra, sattığı kişilerden geri alabilir mi?

Türk Ticaret Kanunu'nun 329'uncu maddesinde anonim şirketlerin kendi hisse senetlerini geri alamayacakları, 405'inci maddesinde de pay sahiplerinin sermaye olarak şirkete verdiklerini geri isteyemeyecekleri hükme bağlanmıştır. Belirtilen hükümler çerçevesinde anonim şirketlerin ortaklarından hisse senetlerini geri satın almaları mümkün değildir.

5. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na devredilen bankaların hisse senetlerine sahip eski hissedarlara ödeme yapılacak mı?

4389 sayılı Bankalar Kanunu hükümleri doğrultusunda hisselerinin tamamının mülkiyeti Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na devredilen bankaların eski hissedarlarına ödeme yapılması mümkün değildir.

6. Gerçek kişiler borsaya üye olabilirler mi? Gerçek kişiler uzaktan erişim yoluyla emirlerini doğrudan borsaya iletebilirler mi?

Hayır. Borsaya Kurulumuzdan Alım Satım Aracılığı yetki belgesi almış banka ve aracı kurumlar üye olabilmektedir. Borsada hisse senedi piyasası işlemleri sadece aracı kurumlar tarafından yapılabilmekte, ancak bankalar aracı kurumlara acentelik hizmeti verebilmektedirler. Bu çerçevede, gerçek kişilerin doğrudan borsaya üye olmaları mümkün olmadığı gibi, bir aracı kuruluş kullanmaksızın borsaya doğrudan erişmeleri de mümkün değildir.

Bununla birlikte, ülkemizde de yatırımcılarının internet ortamında ilettiği emirleri kabul eden ve bunları Borsaya ileten birçok aracı kuruluş bulunmaktadır. Bu durum yatırımcıların doğrudan borsaya erişimleri olarak algılanmamalıdır. Aracı kuruluşlar tarafından bu işlemler için oluşturulmuş sistemler ve yazılımlar bu süreci son derecede hızlandırabilmekte ve yatırımcıların borsaya doğrudan eriştikleri izlenimini doğurabilmektedir. Ancak, aracı kuruluşlar mevzuat kapsamında yatırımcılar tarafından kendilerine iletilen emirlerden sorumlu olmakta ve bu emirleri kendi sistemleri aracılığıyla borsaya iletmektedir.

7. Hisse senetleri piyasasında sürekli kazanç sağlayabilir miyim?

Piyasada hisse senetlerinin fiyatları yatırımcıların beklentilerine bağlı olarak oluşan arz ve talebe göre belirlenmektedir. Ayrıca hisse senedi piyasasında kazanç ya da kayıp, yatırım yapılan şirkete ve sektöre de bağlıdır. Bu nedenle talepte oluşacak artış ve azalışlar ile yatırım yapılan şirketin performansı hisse senedi fiyatını etkileyecektir. Ancak her halükarda hisse senetlerinde mevduat gibi tutarı önceden belirli bir getiri söz konusu değildir. Ülkenin genel ekonomik gelişmesine, şirketin faaliyet ve karlılık durumuna göre fiyatlar aşağı ya da yukarı gidecek, dolayısıyla yatırımdan elde edilecek kar ya da zarar değişecektir. Ayrıca yatırımın karlılığı hesaplanırken hisse senetlerinden elde edilen kar payları da dikkate alınmalıdır.

8. Borsaya ilişkin fiyat ve miktar bilgilerini nereden öğrenebilirim?

İMKB Hisse Senetleri Piyasası ile Tahvil ve Bono Piyasasında gerçekleşen işlemlere ilişkin bilgiler eş anlı olarak Borsa ile sözleşmesi olan veri dağıtım şirketlerinden alınabilir. Söz konusu şirketlere abonelik genellikle ücretli olup, bu bilgiler ücretsiz bir şekilde eş anlı ya da gecikmeli olarak çeşitli televizyon kanalları ve internet üzerinden de alınabilir. Herhangi bir mağduriyetin oluşmaması bakımından yapılan yayınının eş anlı olup olmadığına ve bilgilerin kaynağına -İMKB ile sözleşmesi olan veri dağıtım şirketi olup olmadığına- bakılması yararlı olacaktır. Konuya ilişkin daha ayrıntılı bilgilerin İMKB'nin internet sitesinden alınması mümkündür.

9. İMKB'de hangi pazarlar bulunmaktadır?

İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda beş ana pazar bulunmaktadır. Bunlar; Ulusal Pazar, İkinci Ulusal Pazar, Yeni Ekonomi Pazarı, Fon Pazarı ve Gözaltı Pazarıdır. İMKB Tahvil ve Bono Piyasasında, Kesin Alım Satım Pazarı, Repo-Ters Repo Pazarı ve Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı bulunmaktadır. Yabancı Menkul Kıymetler Piyasası bünyesinde de Uluslararası Tahvil Pazarı faaliyet göstermektedir.

10. İMKB'de hangi menkul kıymetler işlem görür?

Borsada ortaklık hakkı veya alacaklılık hakkı sağlayan ve Kurulumuzca menkul kıymet olarak kabul edilen sermaye piyasası araçları işlem görebilmektedir. İMKB'de hisse senedi, özel sektör tahvili, Borsa Yatırım Fonu, hazine bonosu ve devlet tahvili işlem görmektedir.

11. Hisse senetleri İMKB'de işlem gören bir şirket iflas ettiğinde Yatırımcıları Koruma Fonu yatırımcıya ödeme yapar mı?

Hayır. Yatırımcıları Koruma Fonu'ndan aracı kuruluşların yaptıkları sermaye piyasası faaliyetleri nedeniyle müşterilerine karşı sadece hisse senedi işlemlerinden doğan nakit ödeme ve hisse senedi teslim yükümlülükleri için ödeme yapılabilmektedir.

12. Yatırımcıların aracı kuruluşlardan olan hangi alacakları Yatırımcıları Koruma Fonu kapsamına girmektedir?

Aracı kuruluşların yaptıkları sermaye piyasası faaliyetleri ve işlemlerinden müşterilerine karşı sadece hisse senedi işlemlerinden doğan nakit ödeme ve hisse senedi teslim yükümlülükleri koruma kapsamında bulunmaktadır. Söz konusu yükümlülükler; sermaye piyasası faaliyetleri ve işlemleri nedeniyle hisse senedi işlemlerinden doğan ve gerçek ve tüzel kişi yatırımcı tarafından satılmak, saklanmak, yönetilmek, virman edilmek, ödünç işlemlerine konu edilmek üzere veya diğer nedenlerle aracı kuruluşlara tevdi edilen veya müşteri emrine istinaden alınan hisse senetleri ile yatırımcı tarafından hisse senedi satın alınmak üzere veya satın alınan hisse senetleri karşılığında tevdi edilen nakit ya da gerçek ve tüzel kişi yatırımcıya ait hisse senedinin satılmasından sağlanan nakitten oluşmaktadır. Ancak aracı kuruluş ile müşterisi arasında ortaya çıkabilecek hisse senetleri ile ilgili olmayan, repo-ters repo gibi işlemler kapsam dışında tutulmuştur.

13. Yatırımcıları Koruma Fonundan yatırımcılara yapılacak ödemelerin bir sınırı var mıdır?

Fon, tedrici tasfiye ya da iflas kararından sonra bunların sonuçlanmasını beklemeden, aracı kuruluş nezdindeki yatırımcı hesaplarında bulunan hisse senetlerini ve hisse senedi işlemlerinden doğan nakdi yatırımcılara teslim edecektir. Ancak, yatırımcının hesabında alacağını karşılamaya yetecek kadar varlık bulunmuyorsa, Fondan avans niteliğinde bir ödeme yapılacaktır. Bu ödemenin tutarı her yıl yeniden değerleme kat sayısı kadar arttırılmakta olup, 2009 yılı için 57.874 TL olarak belirlenmiştir.

14. Hisse senetleri nasıl ve nerede saklanmaktadır?

Kaydi sisteme geçişle birlikte, Borsa'da işlem gören şirketlerin hisse senetlerinin fiziki basım ve hareketi 28/11/2005 tarihinde ortadan kalkmış, söz konusu hisse senetleri ve bunlara ilişkin haklar Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde bilgisayar ortamında izlenmeye başlamıştır.

15. Alım veya satım emrime bağlı olarak işlem yapılıp yapılmadığını nasıl öğrenebilirim?

Yatırımcılar, MKK Yatırımcı iletişim Merkezi (AloMKK 444 0 655, MKK-Web, Çağrı Merkezi ve SMS) aracılığıyla sicil numaraları ve şifrelerini kullanarak Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdindeki kendilerine ait alt saklama hesaplarına ulaşıp menkul kıymet bakiyeleri hakkında bilgi alabilir ve yatırımcı blokajı işlemlerini gerçekleştirebilirler.

16. MKK'da doğrudan hesap açabilir miyim?

Hayır. Yatırımcı hesabı, yatırımcıların talepleri üzerine, üye sıfatını haiz aracı kurum ve bankalar tarafından açılır. Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde yatırımcı hesabı açılabilmesi için öncelikle, müşteriye ait kimlik bilgilerinin üyeler tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.'ye bildirilmesi gerekir.

17. Aracı kuruluş, hesabımdan "MKK komisyonu" adı altında para kesiyor. MKK komisyonu nedir, ne kadardır ve kimlerden alınır?

MKK'nın, işlemleri dolayısıyla üyelerinden alacağı çeşitli ücret ve komisyonlar Kurulumuz onayı ile yürürlüğe girmektedir. MKK tarafından sağlanan hizmetler dolayısıyla belirlenen tam ücret tarifesine MKK internet sitesinden (http://www.mkk.com.tr/) ulaşılabilir.

18. Kaydileştirme sonrasında hisse senetlerimi fiziken saklamamın nasıl bir etkisi olacaktır?

Hisse senetlerinin 31/12/2007 tarihi sonuna kadar ihraççı kuruluşlar veya bunların yetkili kıldığı aracı kuruluşlara teslim edilmesi zorunludur. Bu tarihten sonra, yatırımcılarca fiziken saklanan hisse senetlerine bağlı mali haklar, Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından kayden izlenir ve senetlerini teslim etmeleri halinde hak sahiplerinin hesaplarına aktarılır; yönetime ilişkin haklar ise MKK tarafından kullanılır. Yatırımcıların ellerinde bulunan fiziki hisse senetlerini daha sonra teslim etmeleri halinde, bu hisse senetlerine ait haklar yeniden yatırımcı tarafından kullanılabilecektir.

31/12/2007 tarihinden sonra hak sahiplerince fiziken muhafazasına devam edilen kaydileştirilmemiş sermaye piyasası araçları, bu tarihten itibaren borsada işlem göremez. Bunların yeniden borsada işlem görebilmesi, kaydileştirilmeleri amacıyla teslim edilerek, MKK'da hak sahipliklerine ilişkin kayıtların oluşturulmasına bağlıdır.

19. Vadeli işlem sözleşmeleri nedir? Sağladığı faydalar nelerdir?

Vadeli işlem sözleşmeleri, belirli bir vadede; önceden belirlenen bir fiyattan bir varlığı alma veya satma hakkı ve yükümlülüğü veren türev araçlardır. Buna göre vadeli işlemin konusu hisse senedi, altın, pamuk, borsa endeksi veya döviz olabilir. Vadeli işlemlerin sağladığı belli başlı faydaları şu şekilde sıralamak mümkündür:

Spot piyasada ortaya çıkan risklere karşı korunma: Gelecekteki fiyat değişimlerine karşı bugünden alış veya satış yapılması sonucu tarafların fiyat dalgalanmalarına karşı korunmalarını sağlar.

Gelecek hakkında beklentileri ortaya koyar: Vadeli işlem piyasaları üreticilere, ithalatçılara, ihracatçılara, portföy yöneticilerine, bankacılara ve yatırımcılara ileri bir tarihteki fiyatların seyri hakkında fikir vererek stok ve risk yönetimi politikalarında yol gösterici olurlar. Reel ve finansal kesim rasyonel planlar yapabilir.

Kaldıraç Etkisi: Vadeli piyasalardaki yatırımcılar, spot piyasalara göre daha düşük miktarlarda sermaye ile işlem yapabilme şansına sahiptirler. Spot piyasalarda işlem tutarının tamamı tahsil edilirken, vadeli piyasalarda "marjin" denilen ve düşük olan teminat tutarı ile işlem yapılabilir.

20. Müşteri hesap numarasıyla emirlerin girilmesinin sağladığı avantaj nedir?

Müşteri hesap numarası ile emir girme uygulaması öncesinde, bir yatırımcı tarafından aracı kuruma verilen emirler İMKB bilgisayar sistemine aracı kurum kodu ile girilmekte ve emrin ait olduğu müşterinin kim olduğu bilinmemekteydi. Aracı kurumlar müşterilerinden aldıkları emirleri birleştirerek de sisteme iletebildiklerinden gerçekleşen işlemlerin kimlere ait olduğu ancak gün sonunda aracı kurum muhasebesinde yapılan işlemler sonucunda anlaşılabilmekte ve buna göre gerçekleşen işlemler müşterilere dağıtılmaktaydı. Emirlerin müşteri numarasıyla girilmesi sonucu gerçekleşen işlemin kime ait olduğu anında tespit edilebilmekte ve aracı kurumun inisiyatifine bırakılmış olan işlem dağılımında ortaya çıkabilecek bir suistimal önlenebilmektedir. Böylece, müşteriler gün sonunu beklemeden emirlerinin gerçekleşip gerçekleşmediğini öğrenme imkanına da kavuşmuştur.

21. İşlem sırası (Tahta) kapalı olan şirketlerin işlem sıraları ne zaman açılacak?

Menkul Kıymetler Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Kotasyon Yönetmeliği gereğince, hisse senetlerinin borsa kotuna alınması ve işlem göreceği pazarın belirlenmesi İMKB Yönetim Kurulu'nun yetkisindedir.

İşlem Sırası Kapalı Şirketler Hakkında İMKB'nin Duyurusuna aşağıdaki linkten ulaşılabilir.

http://www.imkb.gov.tr/sirket/gelismeler.htm

İşlem Sırası Kapalı Hisse Senetlerinin İşlem Sıralarının Yeniden İşleme Açılmasına Yönelik Olarak Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından Yapılan Düzenlemeler Hakkında, SPK'nın Basın Bildirisine aşağıdaki linkten ulaşılabilir.

22/07/2002 tarihli SPK Basın Açıklaması

22. Bir halka arzın izinsiz olup olmadığını nasıl anlayabilir ve nereden öğrenebilirim?

Halka arzın tanımına ve Kurulumuzdan izin alınmadan usulüne uygun olarak yapılmayan ve yatırımcıların maduriyetine sebep olan izinsiz halka arza ilişkin detaylı açıklamalara Kurulumuz web sitesinde Yatırımcı Köşesinde yer alan İzinsiz Halka Arzlar başlıklı bölümden ulaşmak mümkündür. Diğer taraftan Borsada işlem görmeyen şirketlerin hisse senetlerini satın almak isteyen vatandaşlarımızın, hisse senetlerini satın aldıkları şirketlerin Kurulumuzdan izin alıp almadığını her türlü iletişim araçları vasıtası ile Kurulumuza sormaları mümkündür.

23. Bir limited şirketin veya bir kooperatifin pay satışı veya katılma belgesi veya toplanan paralarla ortak bir fon oluşturmak suretiyle fon payları karşılığı vatandaşlarımızdan para toplamaları mümkün müdür?

Sermaye Piyasası Kanunu'na göre sadece anonim şirketlerin Kurulumuzdan izin almak şartıyla ve Kanunda ve Kurulumuz düzenlemelerinde yer alan usul ve esaslara uygun olarak hisse senetlerini halka arz etmesi mümkün olup, bir limited şirketin veya kooperatifin Sermaye Piyasası Kanunu ve düzenlemeleri çerçevesinde paylarını halka arz etmesi mümkün değildir.

24. Halka arz sonrası fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler hakkında nelere dikkate edilmesi gerekir?

Avrupa Birliği Standartlarına uyum amacıyla düzenlenen ve 17/12/2003 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Seri:I, No:26 Hisse Senetlerinin Kurul Kaydına Alınmasına ve Satışına İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğimiz'de değişiklik yapan Seri:I, No:32 sayılı Tebliğ; halka açılmalar sonrasında aracı kurumların fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde bulunabilmesini mümkün kılmıştır.

Tebliğin yürürlüğe girmesinden sonra 22/06/2004 tarihi itibariyle gerçekleştirilen yedi halka arzın beşinde, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerin planlandığı kamuya duyurulmuş, bu beş halka arzdan üçünde fiyat istikrarı işlemlerinde fiilen bulunulmuş; birinde fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlere, ilgili hisse senedinin borsa fiyatı halka arz fiyatının altına düşmemesi nedeniyle gerek duyulmamış, diğerinde ise ilgili hisse senetleri henüz Borsada işlem görmeye başlamamıştır.

Ayrıca, kamuyu aydınlatma sistemine dayanan sermaye piyasası kanunu çerçevesinde şirketlerin ilk halka arzında Kurulumuzca hisse senedi fiyatlarına müdahele edilmemekte belirlenen fiyatların tespit yöntemi kamuya açıklanarak serbest piyasa mekanizması işletilmekte ve fiyatların arz ve talebe bağlı olarak teşekkül etmesi sağlanmaktadır.

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler ile halka açılmalarda hisse senedi fiyatlarının belirlenmesi konusunda yatırımcıların daha ayrıntılı bilgi sahibi olması için aşağıdaki açıklamaları okuması yararlı olacaktır:

22/06/2004 tarihli SPK Basın Açıklaması

2- Aracı Kurumlar İle İlgili Konular

1. Faaliyet yetki belgeleri daha önce Kurulumuzca iptal edilen aracı kurumlardan hisse senedi ve/veya nakit alacağı bulunan müşterilere, geçici fon kapsamında ödeme yapılmasına ilişkin esaslar nelerdir?

18/12/1999 tarihinden önce sermaye piyasası faaliyetleri durdurulan aracı kurumların sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan alacak sahiplerine ilişkin düzenleme 4487 sayılı Kanun'un Geçici 2'nci maddesi ile yapılmıştır. Buna göre; 4487 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce, Kurulca tüm yetki belgeleri iptal edilen aracı kurumların, sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan alacak sahiplerinin Fonun imkanları da dikkate alınarak alacaklarının madde hükmündeki esaslar çerçevesinde kısmen ödenmesini teminen özel bir Fon kurulmuştur. Madde hükmüne göre, söz konusu aracı kurum alacaklılarına Fondan ödeme yapılabilmesi için, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce veya sonra haklarında iflas davası açılması ve iflas tasfiyesinde alacakların borç ödemeden aciz belgesine bağlanmış olması zorunlu tutulmuştur. Ödemenin nasıl yapılacağına ilişkin prosedür aşağıda maddeler halinde verilmiştir.

a- İflas tasfiyesinde düzenlenen borç ödemeden aciz belgesine bağlanmış nakit ve menkul kıymete ilişkin asıl alacak tutarı; aracı kurumların yetki belgelerinin iptal edildiği tarihte geçerli T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Amerikan Dolarına çevrilecek; bu aracı kurumların iflasının açılmasından sonra iflas tasfiyesi sırasında yapılan ödemeler, ödemenin yapıldığı tarihte geçerli T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Amerikan Dolarına çevrilerek, dolar bazında asıl alacaktan mahsup edilecek; bu suretle bulunan bakiye, borç ödemeden aciz belgesine bağlandığı tarihte geçerli T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk lirasına çevrilecek ve aşağıdaki maddede verilen esaslara göre hak sahiplerine ödenecektir.

b- 31/12/2001 tarihine kadar bir alacak sahibine yapılacak ödeme tutarı 3,2 milyar Türk Lirasını aşamayacaktır. Ancak yukarıdaki madde uyarınca, dolar bazında asıl alacaktan mahsup edilen ara ödemeler tutarı, alacağın borç ödemeden aciz belgesine bağlandığı tarih itibariyle T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilecek ve 3,2 milyar TL.'lik azami ödeme tutarından indirilerek, hak sahiplerine yapılacak azami ödeme tutarı belirlenecektir. Bu çerçevede, 2001 yılı içerisinde, ödeme tarihi itibariyle yukarıda belirtilen yöntemle hesaplanan alacak tutarı 3,2 milyar TL.'ye kadar olan alacaklıların alacaklarının tamamı karşılanmış olacak, alacak tutarı 3,2 milyar TL.'yi aşan alacaklılarınsa, alacaklarının 3,2 milyar TL.'ye kadar olan kısmı Geçici Özel Fon'dan karşılanacak, aşan kısmı içinse iflas prosedürü devam edecektir.

c- Fondan yapılacak ödemeler, ilgili iflas idarelerinin ibraz ettiği borç ödemeden aciz belgelerine dayanarak, Kurulumuzun uygun görüşü üzerine, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanlığınca, iflas idarelerine yapılacak; Kurul, ödemelerin Kanunun geçici 2'nci maddesine uygun yapılmasını teminen, kesinleşmiş sıra cetveline, iflas dosyasındaki belgelere, iflas idaresi ve iflas dairesinden talep edebileceği belgelere dayanarak karşılıklı inceleme yapma ve bu madde ile diğer ilgili mevzuat hükümlerine aykırı ödeme taleplerini reddetme hakkına haiz olacaktır.

d- Hak sahiplerine ödeme, iflas idaresince gerçekleştirilecektir. Müflis aracı kurumdan alacaklı görünen ortakları, yönetim kurulu ve denetleme kurulu üyeleri, personeli ile bunların eşlerine ve üçüncü derece dahil kan ve sıhri hısımlarına ve sermaye piyasası kurumlarına Kanunun geçici 2'nci maddesi kapsamında ödeme yapılmayacak ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, yaptığı ödemeler için, borç ödemeden aciz belgesi sahiplerinin haklarına halef olacaktır. Alacaklıların, bu madde uyarınca yapılan ödemeleri aşan alacakları için genel hükümlerden doğan hakları saklıdır.

e- Kanunun geçici 2'nci maddesinin uygulanması ile ilgili esas ve usulleri belirlemeye ve gerekli düzenlemeleri yapmaya Bakanlar Kurulu yetkili kılınmıştır.

Bu çerçevede; 15/12/1999 tarihinde kabul edilen 4487 sayılı Kanun'un geçici 2'nci maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu'nca hazırlanan ve 06/07/2001 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren yönetmelik çerçevesinde madde hükmündeki esaslar çerçevesinde ilgili iflas idareleri tarafından ödeme yapılacak olup konuya ilişkin olarak ilgili iflas idaresine başvurulması gerekmektedir.

2. Yatırımcılarla aracı kurumlar arasında ortaya çıkan ihtilaflar konusunda yatırımcılar tarafından izlenmesi gereken yol nedir?

Aracı kurumlarla yatırımcılar arasında meydana gelen ihtilaflarda, ihtilafın web sitemizde yer alan uyuşmazlıklar köşesindeki hususlara uygunluğuna göre, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanlığı'na veya Kurulumuza başvurmaları mümkündür. İMKB'ye başvuru yolunun seçilmesi halinde İMKB tarafından alınacak karara karşı Kurulumuz nezdinde 10 gün içinde itiraz hakkı mevcuttur. Ayrıca ihtilaflarla ilgili olarak her zaman adli yargı yoluna başvurmak mümkündür.

3. Aracı kurumların menkul kıymet alım-satımlarında, belli bir tutarın altında veya üstündeki talimatları kabul etmemeleri yasal mıdır?

Bazı aracı kurumlar tarafından menkul kıymet alım-satım talimatlarının kabul edilmesi için, talimat veya portföy büyüklüğünün belli bir tutarı aşması istenmektedir. Konuyla ilgili düzenlemelerde, aracı kurumların menkul kıymet alım-satımlarında verilen talimatları kısmen veya tamamen kabul etmemelerinin mümkün olduğu; ancak bu durumun müşteriye veya temsilcisine derhal bildirilmesi gerektiği esası benimsenmiştir. Bu çerçevede, bazı aracı kurumlar tarafından talimat kabulü için limit belirlenmesi hususunun mevzuata aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

4. Aracı kurumların kredili menkul kıymet işlemlerinde uyguladıkları kredi faiz oranları konusunda herhangi bir düzenleme var mıdır?

Kurulumuzun ilgili düzenlemelerinde, Kredili Menkul Kıymet İşlemleri Çerçeve Sözleşmesi'nde yer alması gereken asgari unsurlar arasında "Müşteri tarafından kullanılan kredinin tutarı, süresi, faizi ve faiz tahakkuk ve tahsil dönemlerine ilişkin esaslar"ın da bulunması gerektiği hükmü getirilmiştir. Bu çerçevede, aracı kurumlar tarafından kredili menkul kıymet işlemlerine uygulanan faizler, müşteri ile aracı kurum arasında imzalanan sözleşmeye göre belirlenmektedir.

5. Aracı kurumlar, kredili menkul kıymet işlemlerinde müşterinin sahip oldukları menkul kıymetleri müşterinin talimatı olmadan satabilirler mi?

Müşterilerin kredili menkul kıymet işlemlerinde aracı kurum nezdinde bulundurmaları gereken asgari özkaynak (kredili olarak satın alınacak menkul kıymetlerin cari piyasa değeri kadar nakit veya menkul kıymetin peşin olarak yatırılması) oranı vardır. Müşteriler kredili menkul kıymet işlemlerinde, başlangıçta asgari %50 oranında özkaynak yatırmak zorunda olup, kredili menkul kıymet işlemlerinin devamı esnasında da asgari %35 oranında özkaynak bulundurmak zorundadırlar.

Kredi Hesabındaki özkaynak oranı, menkul kıymetlerin cari piyasa değerinde oluşan değişiklikler sonucunda, korunması gereken oranın altına düştüğü takdirde, aracı kurumlar eksikliğin tespit edildiği gün itibariyle bu oranı nakit ve/veya menkul kıymet olarak tamamlamak üzere müşteriye bildirimde bulunmalıdır.

Tamamlama bildiriminin müşteriye yapıldığı andan itibaren özkaynağı iki iş gününü geçmemek üzere Kredili Menkul Kıymet İşlemleri Çerçeve Sözleşmesi'nde belirlenen süre içerisinde tamamlanmaması halinde, aracı kurum müşterinin menkul kıymetlerini satarak kredi hesabını kapatma yetkisine sahiptir.

6. Farklı aracı kurumlar ve bankalar arasında, uygulanan repo-ters repo faiz oranlarında farklılıklar olması normal midir?

Aracı kurum ve bankaların müşterileri ile yaptıkları repo ve ters repo işlemlerinde uyguladıkları faiz oranları konusunda Kurulumuzca herhangi bir kısıtlayıcı düzenleme yapılmamış, uygulanacak faizin taraflar arasında belirlenmesi esası benimsenmiştir. Bu çerçevede, repo-ters repo işlemlerinde uygulanan faiz oranları aracı kurum ve bankaların likidite durumları ve piyasa koşullarına bağlı olarak serbestçe belirlendiğinden, farklı aracı kurum ve bankalarda aynı dönemde farklı faiz oranı uygulanması mümkündür.

3- Yatırım Fonları İle İlgili Konular

1. Menkul Kıymet Yatırım Fonları hakkında sıkça sorulan sorular

Bkz. http://www.spk.gov.tr/indexpage.aspx?pageid=253

2. Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında sıkça sorulan sorular

Bkz. http://www.spk.gov.tr/indexpage.aspx?pageid=287

3. Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları hakkında sıkça sorulan sorular

Bkz. http://www.spk.gov.tr/indexpage.aspx?pageid=377

4. Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları hakkında sıkça sorulan sorular

Bkz. http://www.spk.gov.tr/indexpage.aspx?pageid=409

4- Eğitim ve İnsan Kaynakları İle İlgili Konular

1. Kurulda staj yapılabilir mi?

Kurulumuzda staj imkanı bulunmaktadır. Konuya ilişkin detaylı bilgi Kurulumuz internet sitesinde İnsan Kaynakları bölümünde Staj başlığı altında yer almaktadır.

2. Araştırma ve ödevler için Kurul'dan yardım talep edebilir mi?

Kurulumuzun, araştırma konusu olan ve ayrıca bir çalışma gerektiren özel bilgi taleplerini karşılaması mümkün bulunmamaktadır. Ancak, sermaye piyasaları üzerinde araştırma yapan kişilerin kullanımına sunulmak üzere; Kurulumuz yayınları üniversite kütüphanelerine gönderilmektedir. Ayrıca; Kurulumuzun http://www.spk.gov.tr/ adresindeki web sayfasından, sermaye piyasası verilerinin yer aldığı haftalık bültenlere, aylık istatistik bültenlere ve "Yayınlar" başlığı altından,  kitaplar, araştırma raporları ile faaliyet raporlarına ulaşılabilmektedir. Kurulumuz merkez binasında bulunan kütüphane de, mesai saatleri içerisinde, tüm araştırmacıların kullanımına açık bulunmaktadır.

3. Bilgilendirme ve Tanıtım toplantılarının amacı nedir?

Bilgilendirme ve tanıtım toplantılarının iki temel amacı bulunmaktadır. Bunlardan birincisi yatırımcıların sermaye piyasaları hakkında bilgilendirilmeleri, sahip oldukları sermaye piyasası araçlarının kendilerine ne gibi hak ve yükümlülükler getirdikleri konusunda bilgilendirmektir. Menkul kıymetlere yapılan yatırımlar o menkul kıymetlerin ihraç eden firmaların gelecekteki performanslarıyla yakından ilgilidir. Bu kıymetleri satın alan yatırımcılar ya şirketlere ortak olmakta ya da şirketlere borç vermektedirler. Bu nedenle yatırımcıların ihraçcı şirketler hakkında etraflı bilgiye sahip olmaların da, ve bu bilgileri sağlıklı değerlendirmelerin de büyük yarar bulunmaktadır. Yatırımcıların yatırım süreçlerinde nerelere dikkat etmeleri, şirketlerin kendilerini tanıttıkları ve yatırımcıların bilgiye dayalı karar vermesine yardımcı olacak izahname ve sirkülerleri nasıl kullanabilecekleri, nasıl menkul kıymet alıp satabilecekleri, bu alım satımlarda ise aracı kurum seçerken nelere dikkat etmeleri gibi hususlara değinilmektedir.

Toplantıların ikinci amacı ise şirketlerin gerek yatırımlarının gerekse işletme sermayelerinin finansmanında sermaye piyasası araçlarını nasıl kullanabilecekleri, bu araçların avantajlarına değinilmektedir. Menkul kıymetlerini halka arz ederek fon toplayan firmaların fon topladıkları yatırımcılara (hisse senedi alarak ortak olan veya borçlanma senedi alarak borç veren) ağlıklı karar vermelerinde kullanacakları bilgileri nasıl ve hangi ilkelere dayanarak (kamunun aydınlatılması ilkeleri) sunacakları, daha geniş anlamda kamuyu aydınlatma yükümlülükleri vurgulanmaya çalışılmaktadır.

4. Sermaye Piyasası Kurulunda kariyer imkanları nelerdir?

Sermaye Piyasası Kurulu ana faaliyetleri mesleğe özel yarışma sınavları giren meslek personeli eliyle yürütülmektedir. Meslek personeli olarak Kurulda görev yapabilmek amacıyla açılan meslek personeli yarışma sınavlarında başarılı olunması (sınavlar konusunda bu sitede insan kaynakları bölümüne bakılabilir) durumunda meslek personeli yardımcısı meslek içi eğitim programına alınmakta, yaklaşık 6 aylık bir programdan sonra kıdemli bir meslek personelinin yanında eğitimine devam edilmektedir. Meslek yardımcılığına başlamasından 1,5 yıl sonra raporlarını tek başına hazırlayabilme olanağı tanınmakta, bu aşamada üçüncü yıl sonundaki yeterlik sınavı için "yeterlik etüdü" hazırlamaya başlanmaktadır. Üçüncü yılın sonunda hem yazılı hem de sözlü sınavlardan başarıyla çıkılması halinde meslek personeli yardımcılığından meslek personeli (Uzman) kadrosuna atamaları yapılmaktadır.

Kurulumuz meslek personelinin yüksek lisans programlarına katılmaları desteklenmekte, kadro durumunun uygun olması durumunda meslek personeli yurt dışına eğitime gönderilmektedir.

5- Diğer Konular

1. Şikayetimi SPK'ya nasıl iletebilirim?

Kurulumuza herhangi bir konu ile şikayetinizi iletmenin en kolay ve en hızlı yolu Kurulumuz web sitesinde yer alan "Soru ve Şikayetleriniz" bölümünde yer alan standart formu doldurmanızdır. Söz konusu bölüm sizi yönlendirici bilgileri ve şikayetinizin işleme konulma prosedürü konusundaki bilgileri de içermektedir.

Eğer şikayetinizi elektronik ortamda iletmek istemiyorsanız, formun bir çıktısını alarak doldurmak veya uygun bir formatta hazırlayacağınız yazılı bir dilekçeyi Kurulumuzun web sitemizde yer alan iletişim adreslerine posta yoluyla veya faks çekmek suretiyle iletmeniz mümkündür.

2. Şikayet ve ihbarların sonuçlandırılma prosedürü nedir?

Yatırımcılardan gelen her türlü ihbar ve şikayet ilk önce Kurulumuz bünyesinde oluşturulan Yatırımcı Bilgilendirme Grubu tarafından değerlendirilmekte ve ön inceleme ile sonuçlandırılabilecek şikayetler konusunda yatırımcılar ivedilikle bilgilendirilmekte, daha ileri inceleme ve denetim gerektiren hususlar ilgili birimlere gönderilerek, inceleme ve denetim yapılmaktadır. İnceleme ve denetim sonucunda düzenlenen rapor Kurul Karar Organı'nda görüşülerek karara bağlanmakta ve alınan kararlardan gerekli görülenler Kurulumuz Haftalık Bülteni aracılığı ile kamuya duyurulmaktadır. Ayrıca denetim sonuçları ve alınan kararlar konusunda dilekçe sahiplerine yazılı olarak bilgi verilmektedir.

3. Kurulumuzca haklarında çağrı yükümlülüğü getirilen kişiler tarafından çağrıda bulunulmaması halinde, Kurulca uygulanacak müeyyideler ve çağrıdan yararlanacak pay sahiplerinin başvurabileceği kanuni yollar nelerdir?

Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn)'nun 16/A maddesinin ilk fıkrasına göre,

" Halka açık anonim ortaklıkların sermaye ve yönetiminde kontrolü sağlamak amacıyla pay sahiplerine çağrıda bulunarak hisse senedi toplama girişiminde bulunulmasına veya genel kurullarda oy hakkını kullanmak için vekalet istenmesinde veya ortaklığın pay dağılımının önemli ölçüde değişmesi sonucunu veren hisse senedi el değiştirmelerinde, sermaye artırımlarında, birleşme ve devirlerde, menkul kıymetlerin değerini etkileyebilecek önemli olay ve gelişmelerde Kurul, küçük pay sahiplerinin korunması ve kamunun aydınlatılmasını sağlamak amacıyla düzenlemeler yapar. "

Aynı şekilde SPKn. md. 22/i hükmünde de, " Halka açık anonim ortaklıkların genel kurullarında genel hükümler çerçevesinde vekaleten oy kullanılmasına ilişkin esasları belirlemek ve bu ortaklıklarda yönetim kontrolünün el değiştirmesine yol açacak oranda vekalet toplayan ya da pay iktisap edenlerin, diğer payları satın alma yükümlülüğüne ve azınlıktaki ortakların da kontrolü ele geçiren kişi veya gruba paylarını satma hakkına ilişkin düzenlemeleri yapmak " görev ve yetkisi Kurul'a tanınmıştır.

Kurul SPKn'nun kendisine vermiş olduğu bu yetkiye dayanarak, Seri:IV, No:8 sayılı "Halka Açık Anonim Ortaklıkların Genel Kurullarında Vekaleten Oy Kullanılmasına, Çağrı Yoluyla Vekalet veya Hisse Senedi Toplanmasına İlişkin Esaslar Tebliği"ni yayımlamıştır. Anılan Tebliğin 17. maddesinde belirli şartların varlığı halinde ilgililere çağrı yoluyla hisse senedi toplanması yükümlülüğü getirilmiştir.

Ancak Seri:IV, No:8 sayılı Tebliğ, zorunlu çağrı yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde, yükümlülüğü yerine getirmeyenlere karşı herhangi bir müeyyide öngörmemektedir. SPKn.'nun 47/A maddesinde ise " Bu kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca alınacak genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek ve tüzel kişiler hakkında gerekçesi belirtilmek suretiyle Kurul tarafından 2 milyar liradan 10 milyar liraya kadar para cezası verilir. " hükmü yer almaktadır. Bu durumda zorunlu çağrı yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere karşı, Kurulumuzca SPKn. md. 47/A uyarınca, idari para cezası uygulanması kanunun bir gereğidir.

Öte yandan zorunlu çağrı yükümlülüğünün hedef ortaklık pay sahiplerine karşı kanundan doğan bir borç olarak niteliğinde olduğu, dolayısıyla çağrı yükümlülüğünün yerine getirilmemesinin aynı zamanda, çağrıda bulunacak kişi veya grubun borçlar hukuku anlamında temerrüde düşmesi anlamına geldiği, bu çerçevede hedef ortaklık pay sahiplerinin, çağrıda bulunacak kişi veya gruba karşı, BK md. 101 vd. hükümleri uyarınca anılan yükümlülüğün aynen ifasını talep hakkını haiz olduklarını belirtmek gerekir. Nitekim benzer olaylarda Kurulumuzca çağrıdan yararlanacak pay sahiplerine, çağrıda bulunma yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere karşı BK md. 101 uyarınca aynen ifa davası açabilecekleri hususunda gerekli bilgilendirmeler yapılmıştır.

4. Alınan Kurul kararlarını nereden öğrenebilirim?

Kurulumuzca alınan kararlardan gerekli görülenlerin yer aldığı Kurulumuz Haftalık Bülteni Kurulumuzun web sitesinde yayınlanmaktadır.

5. İçeriden Öğrenenlerin Ticareti (Insider Trading) nedir?

İçeriden öğrenenlerin ticareti Sermaye Piyasası Kanunu'nun "Cezai Sorumluluk" Başlıklı 47/A-1 maddesinde aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır.

"Sermaye Piyasası araçlarının değerini etkileyebilecek, henüz kamuya açıklanmamış bilgileri kendisine veya üçüncü kişilere menfaat sağlamak amacıyla kullanarak, sermaye piyasasında işlem yapanlar arasındaki fırsat eşitliğini bozacak şekilde mameleki yarar sağlamak veya bir zararı bertaraf etmek içerden öğrenenlerin ticaretidir..."

6. Manipülasyon nedir, korunma yolları nelerdir?

Hisse senetlerinde manipülasyona ilişkin Kurulumuzca hazırlanan rehber Kurulumuz web sitesinin Yatırımcı Köşesi bölümünde yer almakta olup, manipülasyona ilişkin her türlü özet bilgiye buradan ulaşmak mümkündür.