Kamuyu Aydınlatma Platformu

Bir ülkenin ekonomik kalkınmasında çok önemli bir yer teşkil eden sermaye piyasalarının gelişimi etkin ve küresel rekabete açık bir piyasanın oluşmasından; etkin ve küresel bir piyasa ise yatırımcıların bilgiye anında, her zaman ve her yerden erişim şansına sahip olmasından geçmektedir.

Bu amaçla; sermaye piyasalarında işlem gören halka açık şirketlerin ve tüm aracı kuruluşların finansal tablolarının, özel durum açıklamalarının ve diğer bildirimlerinin bilgisayar ağları üzerinden elektronik imza teknolojisi kullanılarak güvenli bir şekilde iletilmesini hedefleyen Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) Sermaye Piyasası Kurlu (SPK) ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) ortaklaşa gerçekleştirilmiştir. Tüm bağımsız denetim şirketleri de ilgili finansal tabloları imzalamakla sınırlı olmak koşuluyla KAP kapsamında yer almaktadır.

Kamuyu Aydınlatma Platformu bir e-Devlet uygulamasında olması gereken tüm unsurları (Devlet: SPK, Şirket: KAP şirketleri, Vatandaş: Sermaye Piyasası Yatırımcısı) içermesi sebebiyle, tam bir e-Devlet uygulaması olarak Sermaye Piyasası Kurulunun AB sürecinde attığı önemli bilişim yatırımlarından birisi olarak durmaktadır.

KAP, sermaye piyasalarında işlem gören halka açık şirketlerin ve tüm aracı kuruluşların kamuyu aydınlatma amacı ile finansal tablolarının, özel durum açıklamalarının ve diğer bildirimlerinin bilgisayar ağları üzerinden elektronik imza teknolojisi kullanılarak güvenli bir şekilde iletilmesini hedefleyen bir elektronik bilgi toplama ve yayın sistemidir.

KAP Türkiye'nin ilk resmi elektronik imza projesidir. Uygulama yaygınlığı açısından, borsada işlem gören tüm şirketler, tüm aracı kurumlar ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) listesine kayıtlı tüm bağımsız denetim şirketleri olmak üzere coğrafi olarak tüm Türkiye'ye yayılmış 550'yi aşkın şirketi ve 2500'ü aşkın kullanıcıyı kapsamaktadır.

KAP kapsamında geliştirilen ve şirketlerin kullanımı için hazırlanan uygulama yazılımı aracılığıyla bildirimler doldurulur ve belirli bir hiyerarşide imza yetkisini haiz kişilerce, elektronik imza ile imzalanarak internet üzerinden SPK sisteme gönderilir. Gönderilen bildirimler veri tabanına kaydedilir ve anında kamuoyu ile paylaşılır. Şirket bildirimlerini programlara çevrim dışı olarak kaydedebilir. Belli dönemlerde bağımsız denetim şirketleri de elektronik imzalarını bildirim gönderme sürecindeki sırası ile atarak bildirim gönderme sürecine katılmaktadırlar.

Ayrıca internet kullanıcıları gerek finansal tablo ve dipnotları bilgilerine, gerekse özel durum açıklamalarına anında erişebilecekleri gibi, bazı basit sorgu ve analizleri de yapabilecekleri olanakları bu sistemde bulabileceklerdir. KAP'ın yayın sitesine http://www.kap.gov.tr adresinden ulaşılabilir.

KAP, elektronik imzanın Türkçe elektronik belgelere entegrasyonunun sağlandığı ve Türkiye'de sertifika hizmet sağlayıcılığı konusundaki ilk işletme uygulamasıdır.

KAP'ın Gelişim Süreci

Hâlihazırda, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda (İMKB) işlem gören 330 şirket ile 147 aracı kuruluş, sermaye piyasası mevzuatında belirlenen finansal tabloları, tanımlanan aralıklar içinde kamuya açıklamak zorundadır.

Finansal tablolar, halen yürürlükte olan uygulama dahilinde disketle ve son durumda mutlaka basılı bir biçimde kağıt çıktılarla SPK ve İMKB'ye gönderilmektedir. Bu uygulamada, bilgilerin sisteme ulaşması ve işlenmek üzere veri tabanına kaydedilmesi süreçleri, zaman ve işgücü kaybına yol açmakta; hata ve tekrarlardan doğan maliyet artışları ortaya çıkmaktadır.

Benzer bir durum "Özel Durum Açıklamaları" için de geçerlidir. Mevcut işleyiş içerisinde özel durum açıklamaları kağıt ortamında ve faks aracılığı ile borsaya iletilmektedir. Bu durum finansal tablolarda olduğu gibi zaman ve işgücü kaybına yol açmaktadır.

Kamuyu Aydınlatma Platformu ile söz konusu kayıpların en aza indirilmesi için, şirket bildirimlerinin internet üzerinden güvenli bir şekilde yapılmasını sağlayacak elektronik imza teknolojilerine dayalı bir altyapının kurulması öngörülmüştür.

KAP ana olarak 2 aşamada gerçekleştirilmiştir.

1. Aşama:
KAP kapsamındaki SPK – İMKB – TÜBİTAK UZAY (eski ismiyle TÜBİTAK BİLTEN) ortak çalışmalarına 25 Kasım 1999 tarihinde başlanmıştır. Projenin bu aşamasında uygulama için 18 şirket seçilmiş ve elektronik imza teknolojisinin işleyişini görmek amaçlanmıştır. Birinci aşama olarak adlandırılan pilot uygulama 24 Ağustos 2001 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır.

2. Aşama:
İkinci aşama olarak kabul edilen 1. aşamada yapılan uygulamanın tüm ilgili şirketlere yaygınlaştırılması ve içerik olarak dipnot ve özel durum açıklamalarının eklenmesi için, SPK – İMKB – TÜBİTAK UZAY yetkililerince 9 Eylül 2002 tarihinde yeni bir sözleşme imzalanmıştır.

Bugün itibariyle, ilgili şirket ve kuruluşlarca bildirim gönderilmeye devam edilmektedir. Özellikle kullanım alışkanlığının kazanılması için belli bir süre öngörülmüştür. Bu süre içerisinde bildirimler doğrudan kamuoyuna sunulmamakla birlikte sisteme ilişkin gözlem, iyileştirme ve ayar konularında değerlendirmeler yapılmaktadır. Ayrıca KAP kapsamında yürütülen sertifika hizmetlerine ve şirketlere destek hizmeti kapsamında TÜBİTAK UZAY tarafından yardım hizmetleri yoğun olarak devam etmektedir.

Sistemi kullanacak tüm borsa şirketleri, bağımsız denetim şirketleri ve aracı kuruluşlara (KAP dış kullanıcıları) 5-23 Ocak 2004 tarihleri arasında 4 büyük ilde (İstanbul, Ankara, İzmir ve Adana) geliştirilen uygulama yazılımı ve kullanılan teknolojiler hakkında (elektronik imza, açık anahtarlı altyapılar, vb) eğitim verilmiştir. Söz konusu eğitimin tekrarı 13-14 Ocak 2005 tarihinde İstanbul'da gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Kasım 2003 ile Şubat 2004 tarihleri arasında KAP kapsamındaki tüm şirketler ziyaret edilerek yerinde yazılım ve ilgili donanım kurulumları gerçekleştirilmiştir. Yerinde yapılan ilk kurulumların ardından gerekli uygulama yazılımı güncellemelerinin internet üzerinden yapılması sağlanmıştır.

KAP kapsamında duyuru yapabilecek diğer kurumlar olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (TAKASBANK), Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği (TSPAKB) ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) da KAP'ta yer almakta olup ilgili kurum kullanıcıları proje hakkında bilgilendirilmiş ve uygulama kapsamında elektronik sertifikaları dağıtılmıştır.

Diğer taraftan KAP'ın asıl amacı olan kamunun aydınlatılması fonksiyonunun daha etkin gerçekleştirilmesi amacıyla KAP'ta yayınlanmakta olan bilgilerin veri yayın kuruluşlarınca paylaşılması ve böylelikle daha geniş kitlelere eş anlı bilgilerin ulaşması öngörülmüştür. Bu kapsamda, halihazırda İMKB'den veri alan veri yayın kuruluşlarının hepsine, bunların içerisine televizyon kanalları da dahildir, KAP hakkında bilgiler aktarılmış ve yayımlanacak verilerin neler olduğu ve nasıl paylaşılacağı konusunda ilgili taraflar bilgilendirilmiştir.

SPK içerisinde KAP dış kullanıcıların sorunlarını ve önerilerini iletebilecekleri e-posta grupları ve telefon-bilgi hattı oluşturularak söz konusu destek hizmetleri ilgililere duyurulmuştur. Ayrıca TÜBİTAK UZAY bünyesinde de hem e-posta, hem de telefon destek hizmetleri verilmektedir. Söz konusu destek hizmetleri çerçevesinde internet sitesinde (http://www.spk.gov.tr/kap/ ve http://kap.bilten.tubitak.gov.tr) sıkça sorulan sorular bölümü oluşturulmuştur.

Platformun genel yapısını aşağıdaki şekil ile özetlemek mümkündür:

Kullanılan Kaynaklar

İnsan kaynağı açısından, KAP kapsamından Proje Yürütme Grubu (PYG) olarak 30 kişilik SPK ve 13 kişilik İMKB uzman personeli görev almaktadır. TÜBİTAK UZAY'da ise KAP kapsamında oluşturulan ekip, 1 proje yöneticisi, 19 araştırmacı, 5 operatör ve 8 kişilik kurulum ekibinden oluşmaktadır.

KAP uygulama yaygınlığı açısından Türkiye'ye yayılmış 530'ü aşkın şirketi ve 2500'ü aşkın kullanıcıyı kapsamaktadır. Sertifika kullanıcılarının büyük çoğunluğunun şirketlerini temsile yetkili üst düzey yöneticilerden oluşmaktadır.

KAP, elektronik imzanın Türkçe elektronik belgelere entegrasyonunun sağlandığı ilk uygulamadır. Entegrasyon, elektronik belgelerin taşınması ve elektronik olarak imzalanması için kullanılan en yaygın açık standart olan "XML Signature" standardını desteklemektedir. Buna göre, KAP elektronik belgelerindeki elektronik imza, diğer kişilerce de doğrulanabilmektedir. Uygulama ayrıca, Elektronik İmza Kanunun da şart koştuğu gibi, imzalanacak metnin tamamının, imzalama işlemi öncesi kullanıcı tarafından görüntülenebilmesine olanak tanımaktadır. Uygulamanın özgün özelliklerinden biri de metinlerin birden fazla kullanıcı tarafından imzalanabilmesidir.

Uygulama açık standartlara uygun olarak geliştirildiği için, farklı elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları (ESHS) tarafından verilmiş farklı kullanıcı sertifikalarıyla çalışabilme özelliğine sahiptir. Uygulama ayrıca, markadan bağımsız olarak farklı akıllı kart ve akıllı kart okuyucuları ile uyumlu çalışabilmektedir. Sistemin tüm modüllerinde, kimlik doğrulama ve güvenli iletişim protokolleri, açık standartlarla uyumlu ve açık anahtarlı altyapı (PKI - Public Key Infrastructure) teknolojileri kullanılarak gerçekleştirilmektedir.

Uygulamada, ESHS yönetim yazılımı olarak, tümü daha önceden platform bağımsız ve tamamıyla yerli geliştirilen Türkçe bir ürün olan ZEUGMA kullanılmıştır. Kullanılan ürün TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilmiş ve uluslararası standartlara uyumludur.

KAP kapsamında verilmeye başlanan sertifika hizmet sağlayıcılığı hizmeti, Türkiye'de bu konudaki ilk işletme uygulamasıdır. Bu bağlamda, uygulamayı kullanan tüm şirket ve kurum çalışanlarına, hazırlanan sertifika yönetim prosedürleri uyarınca kullanım yetkilerine uygun sertifika verilmektedir. Uygulama süresince sertifika üretim, dağıtım, yenileme ve iptal benzeri sertifika hizmetleri verilmeye devam edilecektir. ESHS işletimi ile ilgili hazırlanan "Sertifika İlkeleri", "Sertifika Uygulama Esasları" ve "Sertifika Yönetim Prosedürleri" bu alanda üretilmiş ilk Türkçe dokümanlardır.

Yukarıda bahsedilen dokümanlara Sermaye Piyasası Kurulu internet sitesinden (http://www.spk.gov.tr/kap/) erişilebilir.

KAP ile Gelen Yenilikler

KAP, borsada işlem gören şirketleri ve aracı kuruluşları ilgilendiren tüm bildirimlerin kağıtsız bir ortamda, aracısız ve elektronik imzayla güvenli bir yolla internet üzerinden toplanmasını ve anında kamuyla paylaşılmasını amaçlamaktadır. Bu açıdan, bildirim gönderen şirketler ile duyuru yapan SPK, İMKB ve diğer kurumların kağıt tüketiminin azaltılmasının yanında bürokratik işlemlerinden doğacak zaman kaybının azaltılması da amaçlanmıştır. Örneğin mevcut durumda bir bildirim imzalanmadan önce birkaç nüsha olarak çoğaltılmakta, imzalatıldıktan sonra ilgili birimin evrak numarasının alınması için birim evrakına gönderilmekte, buradan yeni numara alınması için kurum genel evrakına gönderilmektedir. Bildirim buradan da yayımlanacağı yere iletilmekte ve yayımlanacağı formata dönüştürülerek gönderilmektedir. KAP'la birlikte bu adımların tümü ortadan kaldırılarak, bildirimler bilgisayar ortamında hazırlandıktan sonra (hazırlayan kişi yetkili imza sahibi değilse) yetkili imza sahibine yine bilgisayar ortamında gönderilecek ve bu kişi tarafından imzalanıp tek bir tuşuyla sisteme iletilecektir.

Şirketlerden ve aracı kuruluşlardan gelen bildirimi kamuya duyuracak olan yönetim birimi, kağıt ortamında gelen bildirimleri çoğunlukla yayımlanacak formata dönüştürmek için tekrar yazmaktadır. Bu sırada hata yapma riski mevcut olduğundan, kamuya yanlış bir bilginin açıklanması ve yönetimin de bundan sorumlu tutulması olasılığı bulunmaktadır. KAP sistemiyle bildirimler aracısız olarak yayımlanmaya başlanacak ve mevcut risklerin önüne geçilmiş olacaktır.

Ayrıca şirketlerde ve aracı kuruluşlardan gelen bildirimlerin ilgili yönetim birimi tarafından alınıp, işlenerek kamuya duyurulmasına kadar belirli bir süre geçiyor, bu nedenle bildirim tüm taraflarca aynı anda görülemiyordu. Fiyatların şirketlerden gelen bilgilere göre oluştuğu sermaye piyasasında bu durum, yönetim birimindeki yetkililerin zan altında kalması tehlikesini beraberinde getiriyordu. Buna ek olarak, bilginin geç açıklanması, bilginin kamuya açıklanmadan önce belirli kişilere sızma tehlikesini, yani asimetrik bilgi sorununu da her zaman taşımaktaydı. KAP, bilginin hızla kamuya açıklanmasına ve bilginin tüm taraflarca aynı anda görülmesine olanak sağladığı için bu olumsuzlukları ortadan kaldırmaktadır.

KAP kapsamında bilgiler türlerine, gönderen kişilere, konularına göre sınıflandırılmakta ve anahtar kelimeyle arama yapmak mümkündür. KAP, bildirimlerin tümü için mükemmel bir elektronik arşiv niteliğindedir. Bu da yönetim birimlerinin daha etkin ve hızlı çalışmalarına (inceleme ve denetim) olanak sağlamaktadır.

KAP'ın Sonuçları ve Kazanımları

İMKB'de işlem gören şirketler ve aracı kurumlar, mevzuat gereği, şirketlerinin mali durumları ve faaliyetleri hakkında kamuyu bilgilendirmekle yükümlüdürler. Şirketler bu yükümlülüklerini genel olarak, periyodik finansal tablo ve özel durum açıklaması bildirimleriyle yerine getirmektedirler. Bildirimler kağıt ortamında faks ve/veya posta aracılığıyla SPK ve İMKB'ye ulaştırılmaktadır. KAP ile bu bildirimlerin internet üzerinden ve elektronik imzalı olarak güvenli bir şekilde Sermaye Piyasası Kurulu veritabanına gönderilmesi, kaydedilmesi ve kamuyu aydınlatma işlevini yerine getirmek üzere bir web sitesinden yayımlanması amaçlanmıştır. Bu kapsamda KAP'la birlikte aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkacaktır.

KAP tüm unsurlarıyla tamamlandığında aşağıda yer alan kazanımlara ulaşılacaktır:

• Türkiye'de elektronik imza teknolojisi kullanılan ilk platform hayata geçirilmiş olacaktır.
• Sermaye piyasası kurum ve kuruluşları ile şirketler elektronik imza teknolojisi hakkında bilgi sahibi olacaklardır.
• Bir sertifika hizmet sağlayıcısı kurularak, kullanıcılara akıllı kartlar üzerinde elektronik sertifikaları dağıtılmış olacaktır.
• Finansal tablo bildirimlerinin ve özel durum açıklamalarının kamuya, tüm kesimlerinin erişebileceği noktalarda eş zamanlı açıklanması sağlanmış olacaktır. Bu sayede tüm dünya genelinde sermaye piyasalarının gelişiminde önemli engellerden biri olan "asimetrik bilgi problemi" sorununun minimum seviyeye indirilmesi sağlanacaktır.
• Sermaye Piyasası kurum, kuruluş ve şirketlerinden güvenli ortamda elektronik veri iletimine yönelik alt yapı kurulmuş olacaktır.
• Türkiye'de ilk kez İMKB'de işlem gören şirketler hakkında böylesine geniş bir yelpazede doğru, tam ve güvenilir verinin kamu ile paylaşılması ile bu konudaki akademik ve sektörel çalışmalarda kullanılacak istatistiki bilgi ihtiyacı karşılanmış olacak ve bilimsel çalışmalarda artış beklenebilecektir.
• Bildirimlerin gerek şirket yetkilileri, gerekse bağımsız denetim şirketi tarafından imzalanmasında, aynı mekanda olma veya bildirimin imzalayacaklar arasında fiziki olarak dolaştırılması zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Bildirimler, elektronik ortamda, imzalayacak şahıslara gönderilebilmekte ve ilgili şahıs tarafından elektronik olarak imzalanmaktadır. Bu da zaman, maliyet ve işgücü tasarrufu demektir.
• Bilindiği kadarıyla dünyadaki ilk uygulama olan özel durum şablonları, bildirim göndermekle yükümlü olan şirketlere aynı zamanda bir rehber olmakta, şirketler, belirli bir özel durum açıklamasında hangi bilgileri göndermeleri gerektiği konusunda artık sıkıntı yaşamamakta, aynı zamanda farklı şirketler tarafından gönderilen bilgilerin standardizasyonu da sağlanmış olmaktadır.

Son güncelleme: 22.09.2006