6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (6362 sayılı SPKn.) yatırım hizmet ve faaliyetlerinin kurumsal bir yapıda, geniş bir perspektifte sunulmasına yönelik olarak, yatırım hizmetlerini ve bu hizmetleri sunacak kuruluşlara yeni bir bakış açısı getirmiştir. Mülga SPKn’da araç bazında yapılan sınıflandırmaya dayanarak tek tek sayılan sermaye piyasası faaliyetleri yerine, 6362 sayılı yeni SPKn’da faaliyet bazlı bir sınıflandırma yapılmış ve yatırım kuruluşlarının izne tabi olarak yerine getirecekleri yatırım hizmet ve faaliyetlerinin yanı sıra, belirlenen koşulları sağladıklarına ilişkin bildirimde bulunarak yan hizmetleri de sunabilmelerine imkân tanınmıştır.

30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6362 sayılı SPKn’da yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetlerin sunulmasına ilişkin usul ve esasların Kurul tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır. Kanun tarafından Kurulumuza verilen görev ve yetki çerçevesinde uygulamada karşılaşılan problemlerin giderilmesi ve piyasalarımızın şeffaf, etkin, güvenilir ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin sağlanması amaçları doğrultusunda “Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ” ve “Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ” hazırlanmış ve 11/07/2013 tarihli ve 28704 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olup, söz konusu Tebliğlerin yürürlük tarihi 1/7/2014 olarak belirlenmiştir.

Söz konusu Tebliğ metni için tıklayınız.

Yeni düzenlemeler uyarınca, Kuruldan aldıkları faaliyet izinlerine bağlı olarak aracı kurumlardan;
 
i) Emir iletimine aracılık ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “dar yetkili”,
 
ii) (i) bendinde belirtilen faaliyetlere ek olarak, işlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyeti, sınırlı saklama hizmeti ve portföy yöneticiliği faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “kısmi yetkili”,
 
iii) ( ii) bendinde belirtilen faaliyetlere ek olarak, portföy aracılığı faaliyeti, genel saklama hizmeti ve aracılık yüklenimi faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “geniş yetkili”

olarak gruplandırılmıştır. Dar yetkili aracı kurumların 2.000.000 Türk Lirası, kısmi yetkili aracı kurumların 10.000.000 Türk Lirası ve geniş yetkili aracı kurumların 25.000.000 Türk Lirası asgari özsermayeye sahip olması gerektiği hükme bağlanmıştır.

6362 sayılı SPKn. uyarınca yeniden çerçevesi çizilen alım satıma aracılık faaliyetine ilişkin olarak, yatırım kuruluşları tarafından sermaye piyasası araçlarına ilişkin olarak sadece emirlerin müşteriden alınması ve gerçekleştirilmek üzere başka bir yatırım kuruluşuna iletilmesine aracılık ediliyorsa “emir iletimine aracılık”; emirlerin müşteriden alınması ve borsada ya da borsa dışında sonlandırılmasına aracılık ediliyorsa “işlem aracılığı”; müşteriden alınan emirlerin şirketin kendi portföyünden karşılanması suretiyle işlem yapılıyorsa “portföy aracılığı” faaliyet izni alınması gerekecektir. Ayrıca mülga SPKn.’da olduğu gibi, menkul kıymet, türev araç ya da kaldıraçlı alım satım işlemine aracılık edilmesine göre ayrı belgeler düzenlenmeyecek, alınan faaliyet izinlerinin tümünü gösteren tek bir yetki belgesi verilecektir.

Mevcut durumda bankalar ve aracı kurumlar arasında özellikle pay alım satım işlemlerine yönelik olarak iş ilişkisini düzenleyen acentelik müessesesi bulunmaktadır. Yeni düzenlemeler ile acentelik tesisi ile iş ilişkisi kurulmasına imkân verilmemekte ancak bankaların emir iletimine aracılık etmek üzere faaliyet izni alabilecekleri hükme bağlanmaktadır. Yapılan düzenlemelerle emir iletimine aracılık modeli ile çalışan kurumlarda müşterilere ait hesap ve işlemlerin müşteri bazında lehine faaliyet gösterilen aracı kurum nezdinde izlenmesi zorunlu tutulmaktadır.

6362 sayılı SPKn. ile türev araç tanımı genişletilmiş, aynı zamanda “portföy aracılığı” faaliyeti tanımlanmıştır. Buna göre, tezgahüstü piyasalarda müşterileri ile bire bir türev araç düzenlemek isteyen banka ve aracı kurumların Kurulumuzdan portföy aracılığı yapmak üzere izin almaları gerekmektedir.

Halka arza aracılık faaliyeti mülga SPKn.’nda bir bütün olarak tek bir sermaye piyasası faaliyeti olarak yer almakta iken yeni düzenlemelerde Avrupa Birliği mevzuatı ile uyumlu olarak, farklı risk seviyelerine ve dolayısıyla farklı sermaye gereksinimlerine sahip olmak şartı ile halka arzın yüklenimde bulunarak veya en iyi gayret aracılığı şeklinde yapılması şeklinde ayrıma tabi tutulmuştur. 

Saklama hizmeti ilk defa düzenleme altına alınmıştır. Dünya uygulamalarına paralel olarak işlemlerin gerçekleştirilmesi ile sahip olunan sermaye piyasası araçlarının saklanması hizmetlerinin farklı kurumlardan alınmasının tercih edildiği durumlar için genel saklama hizmetine ilişkin Tebliğde kapsamlı hükümlere yer verilmiştir.

Bireysel portföy yöneticiliği faaliyetinin aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ile portföy yönetim şirketleri tarafından yapılabileceği hükme bağlanmış ve bu faaliyetin yürütülmesi sırasında uyulacak ilke ve esaslar belirlenmiştir.

Yatırım danışmanlığı faaliyetine ilişkin olarak; mevcut düzenlemelere paralel olarak, bu faaliyeti aracı kurumlar, kalkınma ve yatırım bankaları ile portföy yönetim şirketlerinin yapabileceği hükme bağlanmış olup; bununla birlikte, söz konusu faaliyetin tanım ve kapsamında değişiklikler yapılmıştır. Portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerine ilişkin olarak yatırım kuruluşlarının müşterilerini yorum ve tavsiyelerle yönlendirirken müşterilerin ihtiyaçlarını, bilgi düzeylerini ve risk algılarını bilerek hareket etmelerini teminen “yerindelik testi” uygulaması zorunlu kılınmıştır.

6362 sayılı SPKn.’da yer alan yan hizmetlerin tanım ve içeriği belirlenerek Kurul tarafından ayrı bir faaliyet izni verilmesine gerek kalmaksızın aracı kurumlarca Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde yapılabileceği hükme bağlanmıştır.

Yan hizmetlerde yer alan “sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlemlerle ilgili yatırım araştırması ve finansal analiz yapılması veya genel tavsiyede bulunulması” ile “yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile sınırlı olarak kredi ya da ödünç verilmesi” yan hizmetleri ise sermaye piyasaları için taşıdığı önem dikkate alınarak ve 6362 sayılı SPKn.’nda yer alan yetki hükümlerine dayanılarak daha ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
 
  • Yatırım kuruluşlarının müşterileri dışındaki taraflarla herhangi bir yatırım hizmet ve faaliyeti sunma amacı olmaksızın kendi portföyleri için sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlem yapması durumunda Kuruldan faaliyet izni alınmasına gerek olmadığı hükmüne açıkça yer verilmiştir.
  • Bankaların sadece emir iletimine aracılık ettikleri müşterilerine ilgili sermaye piyasası araçları için genel saklama hizmeti veremeyecekleri düzenlenmiştir.
  • Yurt dışında yerleşik müşterilere saklama hizmeti sunulması sırasında saklamaya yetkili kuruluş nezdinde tutulan kayıtların, nakit hariç olmak üzere hak sahibi bazında izlenmesi esası getirilmiştir.
  • Genel yatırım tavsiyesi faaliyeti kapsamında hazırlanan ve kişiye özel olmamak kaydıyla müşterilere veya dağıtım kanallarına sunulan bilgilerin müşteri ile bire bir paylaşılmasına imkân tanınmıştır. Bankaların da Kurulumuzun belirlediği esaslar çerçevesinde bu hizmeti sunabilmeleri mümkün kılınmıştır.
  • Kapsamlı yenilikler getiren bu düzenlemelere uyum sağlanması amacıyla Tebliğ’in yürürlük tarihi 01.07.2014 olarak belirlenmiştir.
Kamuoyuna saygı ile duyurulur.